TER REDACTIEPETER DE WAARD

‘Lezers schreven mij: probeert u ons de dood in te jagen?’

Als er mensenlevens op het spel staan ligt het nogal gevoelig om economische vragen te stellen. Tegelijkertijd zijn die vragen volgens economieredacteur Peter de Waard relevanter dan ooit. ‘Je kan niet iemand aan de beademing leggen als het geld er niet voor is.’

Economieredacteur Peter de WaardBeeld Els Zweerink

‘Nu er dagelijks meer dan honderd mensen aan covid-19 sterven, lijkt het opwerpen van deze vraag misschien immoreel, of op zijn minst kil en slecht getimed’, schreef economieredacteur Peter De Waard begin aprilToch hangt volgens hem die vraag in de lucht – al sinds de aankondiging van het miljardennoodfonds van het kabinet – bij het zien van de lege kroegen, de golf van aanmeldingen bij het noodloket voor een basisinkomen. De vraag die economen bezighoudt: is aan een mensenleven een prijskaartje te hangen?

De vraag stéllen was al gevoelig, helemaal vroeg in de coronacrisis. De Waard: ‘Mensen schreven dingen als: probeert u ons de dood in te jagen, probeert u de verpleeghuizen leeg te krijgen? De bezem te halen door de babyboomgeneratie?’

Peter de Waard is economieredacteur en columnist van De Kwestie, zijn dagelijkse column over een actueel vraagstuk uit de economie. Die schrijft hij al bijna tien jaar, maar hij heeft nog nooit een tijd meegemaakt waarin hij zoveel had om over te schrijven, en het onderwerp zo gevoelig was als nu. Omdat de economische belangen lijnrecht tegenover de volksgezondheid lijken te staan. Maar eigenlijk is de kwestie niet zo simpel als euro’s versus mensenlevens.

De Waard: ‘Het is een andere manier van kijken, het verschil tussen kijken op microniveau en op macroniveau. Elke dode is er een te veel, natuurlijk, iedereen vindt dat. Zeker als zo’n overlijden je persoonlijk raakt. Maar er wordt nu bijvoorbeeld gezegd dat het mogelijk is dat 500 duizend extra mensen van de honger omkomen door de grote krimp van de economie. Dat zouden er meer slachtoffers overlijden aan honger dan er in de wereld aan corona zijn overleden, tot nu toe ruim 300 duizend.

‘Vanuit macroniveau gezien zou je de economie dus gewoon door moeten laten draaien. Maar zo voelen mensen dat niet. Je maakt je meer druk om de mensen die je om je heen ziet en die direct gevaar lopen. Dat is niet te objectiveren. Maar altijd moet wel ergens het geld verdiend worden. Je kunt niet iemand aan de beademing leggen als het geld er niet voor is.’

Hoe is het om in deze tijd de economische ontwikkelingen te analyseren?

‘Het is heel interessant. De onderwerpen dienen zich bijna vanzelf aan, er gebeurt zo ontzettend veel. Ieder bedrijf en de hele economie merken de gevolgen. We breken alle records met een economie die van de ene op andere dag wordt stilgelegd. Met de beurscrash ging dat nog geleidelijk, nu knalt het in een keer naar beneden. Een krimp van 30 à 40 procent, dat is uniek in de geschiedenis.’

Die economische vragen liggen zo gevoelig, dat lijkt me wel spannend om over te schrijven.

‘Dat is ook spannend. Ik voel het inmiddels wel aan wanneer een onderwerp gevoelig ligt bij lezers. Dan denk ik er goed over na hoe ik dat opschrijf. Zo’n stuk moet natuurlijk goed onderbouwd zijn, je moet je motieven en argumenten goed op een rijtje zetten. Dat is altijd belangrijk, dat je een paar punten als bewijsvoering kan leveren.

‘Maar ik krijg elke dag wel een boze reactie. Eerder deze week schreef ik over die die Belgische econoom, Jan-Emmanuel De Neve, die een coronatax voor ouderen wil invoeren, omdat jongeren oneerlijk veel last zouden hebben van de risico’s voor de oudere generatie. Dat levert veel woede op bij lezers. Een flink deel van onze lezers is van pensioenleeftijd en ouder, die reageren daarop.

‘Sommige reacties zijn heel goed onderbouwd, mensen sturen me fantastische berekeningen. Sowieso krijg ik nu veel reacties, want mensen zitten thuis en lezen die stukjes veel meer. En ze denken veel mee met de kwesties, over wat dit voor consequenties heeft.’

Wat is jouw belangrijkste taak, wat wil jij de lezer bieden als columnist en redacteur?

‘Mijn taak is om dingen context te geven en vooral uit te leggen waarom iets gebeurt. De kwestie van overheden die in een crisis geld creëren bijvoorbeeld, waar ik laatst over schreef. Daar krijg ik zoveel vragen over van lezers die daar niets van snappen: ‘Je kunt zomaar uit het niets geld creëren? Waarom maken ze ons dan niet allemaal miljonair?’

‘En ik vind het ook belangrijk om te relativeren, de angsten niet veel groter te maken. Ik ben zeven jaar correspondent geweest in Engeland, daar waren ze dol op alarmeren, want dan verkoop je de meeste kranten. The Sun heeft liefst iedere dag een invasie van Mars die de hele aarde zal vernietigen. Maar dat wil ik niet, daar probeer ik wel op te letten.’

Er moeten continu beslissingen worden gemaakt met grote gevolgen voor de economie op de lange termijn. Je schreef  in die column die je noemde hoe slecht economen zijn in vooruitblikken. Economen schrijven vaker sprookjes- dan economieboeken, schreef je.

‘Economen weten het ook niet, maar ze roepen wel vaak. Het is een beetje zoals Johan Derksen in het voetbal: je roept maar wat en als het over drie jaar niet zo uitkomt maakt het niet uit – niemand kijkt daar op terug of neemt het je kwalijk. Economen zijn altijd heel goed in het voorspellen van wat er al gebeurd is. Over de toekomst hebben ze het meestal mis.

‘Dat komt natuurlijk omdat er zo ontzettend veel dingen zijn die we niet weten. In de economie heb je de known unknowns, en de unknown unknowns. Een voorbeeld van die eerste is dat er dit jaar presidentsverkiezingen in Amerika worden gehouden – known – en dat de uitslag daarvan onzeker is – unknown. Maar zoiets als de coronacrisis is een unknown unknown: daar heeft geen mens aan het begin van dit jaar rekening mee gehouden. Er gebeuren altijd dingen die totaal uit het niets komen. Dat is het gevaarlijke van dat vooruitkijken.’

Wat betekent dat voor jouw werk als duider, dat er zoveel onzeker is?

‘Dat ik continu moet waarschuwen dat mensen zich niet op die voorspellingen moeten blindstaren. Dat benadruk ik steeds. Daarom kijk ik vaker naar de historie, dan kan je het in context plaatsen. Waarom ging het toen mis, zijn de tijden nu veranderd dat het wel goed kan gaan? Zelf doe ik geen voorspellingen in mijn columns. Maar ik ben wel erg benieuwd hoe dit zich gaat ontwikkelen. Gaan we een herstel krijgen, of krijgen we steeds nieuwe lockdowns? We weten het niet.’

Levens redden heeft een prijs, maar hoe hoog mag die zijn? Het klinkt misschien cru, maar zo’n berekening kan bij toekomstige virusuitbraken veel hoofdbrekens voorkomen.

Volgens hoogleraar Ira Helsloot betaalt de overheid tijdens de coronacrisis honderd keer meer voor een gewonnen levensjaar dan de gebruikelijke norm is.

Column De Kwestie van Peter de Waard:

Over de knuppel die Belgische econoom Jan-Emmanuel De Neve in het hoenderhok gooide: een ‘coronatax’ die uitsluitend door ouderen moet worden betaald.

Overheden kunnen onbeperkt ­lenen, omdat hun eigen centrale banken die leningen opkopen. Is geld nu van ruilmiddel tovermiddel geworden? 

De coronacrisis treft ons allemaal, zo wil de regering doen geloven. En dat klopt. Maar niet in gelijke mate. Wordt vooral de preteconomie overeind gehouden?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden