Taalgebruik Lexicon

Lexicon der onterecht vergeten woorden: Matelot

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort.

Het leuke van oude boeken herlezen is, dat je dieper gaat nadenken over woorden waar je eerder overheen had gelezen. Ik lees nu – voor de vijfde of zesde keer – Top Naeffs Schoolidyllen en belandde bij de scène waarin Lien uit logeren gaat. ‘Zij vond zichzelve nog al netjes, met haar licht manteltje op den zwarten cheviot-rok en een wit kanten das, als ‘n losse strik uit haar boordje hangende. Zij had een wit matelotje op, en bruine glacé handschoenen aan, en draaide en bekeek zich van onder tot boven.’

Nu wist ik al wat cheviot was (een wollen stof) en glacé (dun, glanzend lamsleer), en dat een matelotje een hoedje is, ligt voor de hand; ik zag het alleen niet vóór me. Dat ‘matelote’ tevens een visgerecht is wist ik ook. Maar hoe zat dat dan?

‘Matelot’, zo vond ik al gauw, is een woord dat uit de scheepvaart stamt, namelijk van het Nederlandse woord ‘matgenoot’. Twee matrozen deelden vaak één (hang)mat (ik krijg hier allerlei prettige visioenen bij, maar dit geheel terzijde), het woord ‘matgenoot’ werd in het Frans verbasterd tot ‘matelot’ en uiteindelijk tot het nog steeds gebruikte ‘matroos’.

Goh! Wat leuk! Nou, dan zou een ‘matelotje’ dus wel een matrozenpet zijn, leek me, en ook dat visgerecht paste mooi in het maritieme thema. Het raadsel was opgelost. Maar niet heus; want toen ik ‘matelot hoed’ intikte op Google kreeg ik een heleboel plaatjes te zien van... strohoeden. Niet die grote, slappe flaphoeden, zoals Bigitte Bardot ze in haar hoogtijdagen placht te dragen, maar stijve, ronde hoedjes met een smalle rand en een lint, zoals roeiers in Venetië ze nog steeds dragen.

Roeiers. Nou ja, die zitten ook op het water, zullen we maar zeggen.

Maar jammer is het wel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden