taalgebruik lexicon der onterecht vergeten woorden

Lexicon der onterecht vergeten woorden: Antimakassar

Afwisselend betuigen Stella Bergsma en Sylvia Witteman hun liefde voor Nederlandse woorden die je niet vaak genoeg meer hoort. 

Als je mensen vraagt een kleur te noemen, zeggen ze altijd ‘rood’, bij een stuk gereedschap denken ze altijd het eerst aan een hamer, en vraag je ze tussen neus en lippen ‘weet jij nog een vergeten woord?’ dan komen ze steevast met ‘antimakassar’.

Hoe zou zo’n fijn woord vergeten kunnen zijn? Er zit muziek in, zoals Anton Wachter die ook hoorde in de naam van Ina Damman. In ‘antimakassar’ krijgen al die a’s en die enkele i een lekker scherp randje door de harde t en k en die sissende essen.

Die antimakassars, dunne, vaak mooi bewerkte kleedjes, hingen over de rugleuning van fauteails, om die te beschermen tegen vet haar. Mensen hadden vroeger vet haar, niet alleen omdat ze het niet wasten, maar ook omdat ze er olie in smeerden, bij wijze van ‘verzorging’. Die olie kwam uit Makassar, de hoofdstad van Zuid-Celebes. Door de scherpe sambalklank heb ik die antimakassars altijd met ons Indïe geassocieerd, ik zag ze al hangen in die koloniale huizen, maar dat is natuurlijk onzin, want daar hadden ze meubeltjes van rotan en teakhout, en geen zachte fauteuils die in de tropen maar zouden wegrotten.

Toen de makassarolie als haarprodukt uit de gratie raakte kwam de brylcreem in de mode, dus die antimakkassars liet men wijselijk nog even hangen. Toen ook de brylcreem voorbij was en mensen er toe over gingen voordurend hun haar te wassen, hingen die antimakassars daar ten langen leste voor de kat zijn kont  – wie weet zelfs letterlijk – om uiteindelijk te verdwijnen.

Dat wil zeggen, de gehaakte of kanten variant voor thuis (misschien dat Peter Buwalda er nog een heeft, aan het hoofdeind van zijn groene Chesterfield) maar op reis zijn ze nog alomtegenwoordig: van papier, aan vliegtuigstoelen.

Inmiddels waarschijnlijk niet meer tegen vet haar, maar tegen hoofdluis. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden