Levendige en intelligente ideeënroman over de liefde

Een verdwenen foto, een schandaal rond een professor, kwezelarij en rede - het nieuwe boek van de Turkse Elif Shafak barst haast uit z'n voegen. Maar wat is het leerzaam.

Elif Shafak.Beeld getty

Als schrijvers hun diepe geloof in 'de kracht van verhalen vertellen' belijden, word ik altijd een beetje wee, maar de manier waarop Elif Shafak, de best gelezen schrijfster van Turkije, dat licht beschimmelde principe in 2010 tijdens een TED-talk opfriste, vond ik mooi. Via de genezingspraktijken van haar grootmoeder, die mensen van hun huidaandoeningen afhielp door er cirkels omheen te trekken, 'bewees' ze daarin hoe verstikkend de cirkels zijn waarin wij zelf leven als we onze harten niet openen voor de verhalen van anderen.

Het is exemplarisch voor de openheid die ze zichzelf toestaat, met zowel ruimte voor de mystieke en religieuze als de rationele werkelijkheid. In alles wat ze doet lijkt Shafak het gevecht van deze tijd uit te werken: de dichotomie tussen modern en traditioneel, religieus en areligieus, rationeel en mystiek. Een gevecht dat terug te vinden is in de gespleten wereld waar ze vandaan komt - ook al is haar achtergrond niet erg representatief voor een Turkse, omdat ze als diplomatenkind op vele plekken heeft gewoond. In 2006, een tijd van een (optisch) relatieve tolerantie in Turkije, werd ze aangeklaagd (en later vrijgesproken) wegens het beledigen van de Turkse identiteit in haar roman De bastaard van Istanbul.

Drie dochters van Eva, net verschenen bij De Geus, leek me een typische vertellersroman over een wereld die me vreemd is. Turkije, islam, mystiek? Misschien te exotisch, te Duizend-en-een-nacht? Als ik op mijn vooroordelen was afgegaan, had ik er alleen in gebladerd. Die TED-talk hielp me over de streep. En het begin van de roman stort je in een verhaal vol vaart. Welgestelde verwende vrouw van midden dertig, Peri, is zonder veel enthousiasme met haar puberdochter op weg naar een chique dinner party in het krankzinnige verkeerstumult van Istanbul als ze ziet hoe haar tas van de achterbank gejat wordt. Ze stormt de auto uit om achter de dief aan te gaan, en belandt in een gevaarlijke situatie met de gewelddadige lijmsnuiver die haar probeert te verkrachten en met een mes zwaait.

Dan ziet ze op de grond een polaroid die uit haar tas is gevallen, en die wil ze per se terug, een foto van vijftien jaar eerder, van haar, een man die Azur heet, en twee andere vrouwen. Om die foto gaat het, want de vertelling speelt zich beurtelings af in het heden (tijdens de dinner party vol fascinerende conversaties tussen leden van de welgestelde klasse van 'moderne' en minder moderne Turken) en het verleden van de foto. In dat verleden is sprake van een schandaal met een professor in Oxford die in ongenade is gevallen. Deze Azur van de foto?

Fictie

Elif Shafak

Drie dochters van Eva

Uit het Engels vertaald door Manon Smits en Frouke Arns.

De Geus; 448 pagina's; euro 19,99.

Ja, op het eerste gezicht is Drie dochters van Eva wijdlopig en beeldrijk, maar het is bovenal een ideeënroman, levendig en intelligent, over de liefde, tradities en religie, en de vele conflicten die dat alles teweeg brengt. De jonge Peri wordt beschreven als een meisje vol (religieuze) twijfels en angsten, dat door een ijzeren schooldiscipline en talloze opofferingen van haar ambitieuze vader in Oxford belandt. Ze schrijft bijna dagelijks in haar 'God-dagboek'. Maar Peri's verscheurdheid en die van haar familie kent een dramatische oorsprong, die haar jeugd hevig heeft gekleurd: de arrestatie en de gevangenschap, compleet met gruwelijke martelingen, van Peri's lieve oudere broer (nog geen 18 dweepte hij wat met het communisme). Hem maken de martelingen kapot, van Peri's moeder maken ze een smet- en godvrezende, hevig traditionele moslima en haar rationele vader zwaar-alcoholisch, een gespletenheid die de permanente innerlijke dialoog tussen rede en kwezel-achtige religiositeit in Peri's leven veroorzaakt.

En dan komt juist zij in een huis terecht met de vrijgevochten, afvallige Shirin en de zwaar gelovige moslima Mona, met wie ze bevriend is geraakt - een aanleiding voor vele ruzies en interessante discussies over feminisme en hoofddoekjes, seksualiteit en traditie, genuanceerd en intelligent weergegeven. De drie dochters van Eva uit de titel - daar zijn ze.

Je kunt je afvragen of de auteur niet in de veelheid van haar wensen en ideeën is blijven steken, maar er valt in deze overvolle vertellersroman ook zoveel te leren en te zien, dat ik het er graag voor overhad.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden