Recensie Ahmed Aboutaleb – Overal de eerste

Levendige biografie belicht de strenge, bevlogen kant van Ahmed Aboutaleb ★★★★☆

Altijd je stinkende best doen, nooit je tijd verlummelen: het heeft burgemeester Ahmed Aboutaleb ver gebracht. Zijn ongeautoriseerde biografie schetst een levendig beeld van een veelzijdig man.

Beeld Max Kisman

Nadat Nelson Mandela in 2013 is overleden, gaat Ahmed Aboutaleb naar de gelijknamige basisschool in de Afrikaanderwijk. Vol vuur vertelt hij groep 8 over zijn held en zo komt het kringgesprek op ieders kansen en verantwoordelijkheden, of je nu Marokkaanse, Surinaamse of Nederlandse wortels hebt. Een leerling vraagt hoe hij burgemeester van Rotterdam is geworden. Er was geen plan, antwoordt Aboutaleb, kansen dienden zich aan en hij heeft ze gegrepen. Daarom moet je je stinkende best doen op school en je vrije tijd niet verlummelen.

Het schoolbezoek komt niet voor in Ahmed Aboutaleb – Overal de eerste van de journalisten Elisa Hermanides (Trouw) en Ruben Koops (Het Parool), maar hun boek belicht precies die strenge en bevlogen kant van hem. Hij heeft de regie van zijn leven in handen genomen en verwacht dat ook van anderen. Aan slachtofferdenken heeft hij een broertje dood. Als zoon van een imam is hij feitelijk een domineeskind, aldus zijn biografen. Volgens sociologisch onderzoek voelen deze kinderen zich bovengemiddeld verantwoordelijk voor de samenleving en de maatschappij.

Dat werd wel duidelijk tijdens zijn emotionele toespraak na de aanslagen op de redactie van Charlie Hebdo in 2015. Niet alleen deelde de burgemeester in excellent Frans zijn solidariteit met Parijs, hij had ook een boodschap aan radicale moslims: ‘Als je niet van onze vrijheid houdt, rot dan maar op.’ De uitspraken gingen de wereld rond. Boris Johnson, destijds burgemeester van Londen, noemde hem ‘mijn held’ en ‘de stem van de Verlichting, van Voltaire’.

Aboutaleb tijdens zijn toespraak na de aanslag op Charlie Hebdo. Beeld ANP

Zeventig bronnen

Het was onder meer deze stellingname die Hermanides en Koops inspireerde tot hun boek. Ondanks aandringen wilde Aboutaleb zelf niet meewerken. Wel spraken ze zeventig bronnen, onder wie Jozias van Aartsen, Hedy d’Ancona, Ella Vogelaar, Paul Scheffer en Ronald Sørensen. Daarnaast putten ze uit interviews, columns en andere publicaties.

Het levert een boeiend en levendig beeld op van een veelzijdig man: journalist bij Migrantentelevisie, Radio Veronica en RTL Nieuws, woordvoerder bij Sociale Zaken, communicatiebaas bij SER en CBS, directeur van multicultureel instituut Forum, topambtenaar en wethouder in Amsterdam, staatssecretaris en sinds 2009 burgemeester van Rotterdam – de eerste islamitische burgemeester van een grote Europese stad.

De ongeautoriseerde biografie analyseert hoe Aboutaleb zich, zeker vanaf zijn jaren bij Forum (1998-2002), ontplooit tot geliefd opiniemaker en politicus in de dop. Strategisch, maar niet al te activistisch. De auteurs verklaren waarom de PvdA’er het na aanvankelijke strubbelingen goed kan vinden met Leefbaar Rotterdam. Hoe de kersverse burgemeester in 2009 leergeld betaalt na de strandrellen in Hoek van Holland. Er klinkt bewondering, maar Aboutaleb wordt ook geportretteerd als controlfreak, slecht bestand tegen kritiek. 

Graag en bloemrijk vertelt hij in interviews en toespraken over zijn jeugd in Beni Sidel, een arm dorp in het Rifgebergte. In 1976 komt hij op zijn 15de naar Nederland, waar zijn vader al enkele jaren gastarbeider is. De jongen die uren met een muilezel op weg was naar de waterput, vindt in Nederland voetballen verspilling van zijn tijd en talent. Inburgeren is nog lang niet verplicht, het draait om ‘integratie met behoud van eigen cultuur’. Aboutaleb neemt daarom zijn ontplooiing zelf ter hand. In zijn nieuwe woonplaats Den Haag volgt hij zo veel mogelijk gratis taalcursussen.

Beeld De Bezige Bij

Terughoudend

Hij wordt het boegbeeld van Migrantentelevisie, maar blijft zelden hangen na werktijd: hij wil na de lts en mts ook slagen voor de hts. Bij RTL Nieuws is hij eveneens wars van sociale activiteiten. ‘Ahmed laat je niet dichtbij komen. Vriendschappen gaan bij hem nooit zover als je zou willen’, aldus Mustapha Oukbih, de in 2017 overleden NOS-journalist die Aboutaleb al jong leerde kennen in Den Haag. ‘Hij creëert afstand om zichzelf te beschermen.’

Toch wagen de auteurs zich aan een robuust hoofdstuk over Aboutalebs ‘binnenwereld’. Dat is lastig, want zo gretig en bloemrijk als hij in interviews vertelt over zijn jeugd, zo zwijgzaam is hij over zijn vrouw en kinderen – al ruim voor hij politicus wordt. De auteurs denken dat Aboutaleb zijn privéleven afschermt vanwege traditionele, Marokkaanse opvattingen over de rol van de vrouw. Tegelijk benadrukken ze dat die terughoudendheid ook rationele oorzaken heeft. Hij wordt al jaren beveiligd, sinds de moord op Theo van Gogh in 2004, toen hij wethouder van integratie was in Amsterdam.

Boegbeeld

Na die moord groeide Aboutaleb voor menigeen uit tot de ideale vertegenwoordiger van de islamitische gemeenschap. In 2004 maande hij gematigde moslims ertoe hun geloof niet te laten kapen door extremisten. En wie het niet bevalt, kon maar beter gaan: ‘Niemand houdt je tegen. Adieu, er vertrekken hier elke dag vliegtuigen.’ Maar in migrantenkringen klinkt ook kritiek, de laatste jaren onder meer van het Rotterdamse raadslid Nourdin El Ouali (Nida). Hij ziet Aboutaleb als een migrant van de oude stempel die weinig begrijpt van de jonge, moderne Rotterdammer met een migratieachtergrond. 

De biografie besluit met de vraag of Aboutaleb een bruggenbouwer, een Berber of een bounty is. Dat laatste verwijt, dat al in 2004 klonk, slaat op de chocoladereep met kokosvulling – bruin van buiten, wit van binnen. Een antwoord blijft uit. Vermoedelijk is het nog te vroeg voor een eenduidige exegese. Aboutaleb (58) is immers nog volop actief. Maar juist dat maakt deze biografische schets zo actueel en lezenswaardig. 

Elisa Hermanides en Ruben Koops: Ahmed Aboutaleb – Overal de eerste 
De Bezige Bij; 304 pagina’s; € 24,99. 

Aboutaleb en Rotterdam

Burgemeester Ahmed Aboutaleb over zijn stad Rotterdam: ‘Polarisatie en populisme hoeven niet per definitie slecht te zijn’.

Rotterdamse leerlingen van groep 8 en van havo 3 bezochten samen met burgemeester Aboutaleb Kamp Westerbork. ‘Jullie erven een stad met littekens.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden