Levels of life

Schrijver en weduwnaar Barnes over ballonvaren, verdriet en rouw

Hans Bouman

Op 20 oktober 2008, slechts 37 dagen nadat er bij haar een hersentumor was geconstateerd, overleed de Britse literair agent Pat Kavanagh. Ze was de echtgenote van auteur Julian Barnes, die ooit haar achternaam leende toen hij, aan het begin van zijn loopbaan, een viertal thrillers publiceerde onder het pseudoniem Dan Kavanagh.

Barnes sloot zich af voor de buitenwereld. Hij meed elk contact met de pers, ook toen hij in 2011 eindelijk met de Man Booker Prize werd bekroond.

Hoewel er in zijn verhalenbundel Pulse al een verhulde verwijzing naar Kavanaghs dood viel te lezen, treedt Barnes in het zojuist verschenen Levels of Life (in mei volgt de vertaling, Hoogteverschillen) voor het eerst openlijk naar buiten over zijn verlies: langs fraaie literaire omwegen en met een bijna tergende ingetogenheid.

Levels of Life bestaat uit drie beschouwingen, waarvan de eerste twee handelen over ballonvaren. 'Je voegt twee zaken bijeen die nog niet eerder bijeen zijn gevoegd. En de wereld is veranderd.' Zo luidt de opening van het eerste deel. Barnes vertelt over kolonel Fred Burnaby, actrice Sarah Bernhardt en fotograaf Nadar. Pioniers in de 19de eeuw met het fenomeen ballonvaren, waarmee de mens zich voor het eerst in de geschiedenis het perspectief van God toe-eigende. Nadars luchtfoto's van Parijs verbijsterden de wereld.

De revolutionaire wijze waarop de mens naar zichzelf leerde kijken, zou een eeuw later culmineren in de befaamde, vanuit de Apollo 8 genomen foto waarop we achter de maan de aarde zien opkomen. Hier werden twee zaken samengevoegd op een manier die geheel nieuw was. De mens zag zichzelf in een nieuw perspectief: de wereld was veranderd.

In het tweede deel van Levels of Life werkt Barnes die gedachte verder uit, onder meer door twee mensen samen te voegen; via een fictieve relatie tussen Burnaby en Bernhardt en via het historische verhaal waarbij gepoogd werd een waterstofballon en een heteluchtballon aan elkaar te koppelen. In beide gevallen eindigde de combinatie in een drama.

Pas na deze lange aanloop arriveert Barnes bij zijn overleden echtgenote, al noemt hij haar naam niet een keer. 'Je voegt twee mensen bijeen die niet eerder bijeen zijn gevoegd.' Vervolgens wordt een van hen weggenomen. 'En wat is weggenomen is meer dan de som van wat er was. Dit mag wiskundig onmogelijk zijn, maar emotioneel is het mogelijk.'

Wat volgt is niet een verslag van de gebeurtenissen vanaf het moment dat Kavanaghs tumor werd geconstateerd, geen terugblik op hun dertigjarige huwelijk, geen poging om te analyseren wat de essentie was van beider relatie en zo te verklaren hoe met het wegvallen van een van hen meer dan de som der delen verdween.

Nee, het derde deel van Levels of Life is een meditatie over de fenomenen verdriet (grief) en rouw (mourning) en hoe die zich tot elkaar verhouden. Barnes koppelt mooie observaties aan literaire anekdotes, zoals hij dat deed in zijn beste werk. Op elegante wijze legt hij dwarsverbanden tussen zijn rouwverwerking en de hoofdstukken over ballonvaart.

Tegelijk toont hij zijn klein-menselijke kanten, door vrienden te kapittelen die zijns inziens niet op correcte wijze (of in de correcte terminologie) op zijn verlies reageerden. En laat hij de lezer toe in zijn diepste wanhoop als hij zelfmoord overweegt. Op deze momenten valt Barnes' literaire stiff upper lip uit de plooi, en zien we tussen de flonkerend knappe distantie en zelfbeheersing de eenvoud van dof verdriet.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden