Review

Les Particules élémentaires overrompelend en vitaal

Gosselins enscenering van Houellebecqs Elementaire deeltjes is misschien niet vlekkeloos, maar wel overrompelend, vitaal, interessant. We zien fraaie, breekbare scènes, maar ook passages die te lang zijn en een beetje drammerig.

Les Particules élémentaires door Si vous pouviez lécher mon coeur.Beeld Simon Gosselin

Je kunt er een 'vrije' schrijfcursus volgen of lekker aquarelleren in de buitenlucht, en je kunt elkaar er veel aanraken natuurlijk. Soft gedoe in newagesfeer kortom, door Bruno gevolgd met de nodige scepsis, zoals hij alles van een afstand bekijkt - behalve de vrouwen. Bruno is geobsedeerd door seks, hij loopt altijd en overal zijn pik achterna en dat bracht hem ook naar deze plek. En dat levert dan weer een van de meest hilarische scènes op van Les Particules élémentaires, de voorstelling van de Franse regiebelofte Julien Gosselin, die gisteren de Nederlandse première beleefde in de Stadsschouwburg Amsterdam.

Ongelukkige mannen

Gosselin (1987) is de eerste Franse theatermaker die zich (in 2013) waagt aan Elementaire deeltjes, Michel Houellebecqs geruchtmakende roman uit 1998. Het betekent voor hem en zijn gezelschap met de opmerkelijke naam Si vous pouviez lécher mon coeur een doorbraak, in eigen land en internationaal. En nu is ook hier te zien waarom: Gosselins enscenering is misschien niet vlekkeloos, maar wel overrompelend, vitaal, interessant.

Het breedvertakte verhaal omvat zowel een familiegeschiedenis als een tijdsbeeld, waarin de consequenties van de vrije blije jaren zestig een ellendig spoor trekken door de daaropvolgende decennia. Zowel Bruno als zijn halfbroer Michel zijn getekend door het hippiebestaan van hun moeder, die de kinderen al snel aan hun lot overlaat. Gescheiden van elkaar groeien ze op tot ongelukkige mannen die niet in staat blijken zich te binden; Bruno gaat vooral te keer als doorgedraaide seksmachine, Michel richt zich in afzondering op zijn werk als wetenschapper. Met een terugblik op hun jeugd en via de mensen die ze ontmoeten, de situaties waarin ze terechtkomen, schetst Gosselin in navolging van Houellebecq een donker beeld van een maatschappij in verval. Met de daarbij horende bespiegelingen over onder meer de kwantummechanica, het feminisme, seksuele droefenis, racisme, abortus en materialisme - je zou zeggen dat hij het zichzelf niet makkelijk heeft gemaakt.

Les Particules élémentaires door Si vous pouviez lécher mon coeur.Beeld Simon Gosselin

Heldere ingrepen

Maar Gosselin komt steeds met heldere ingrepen. Af en toe projecteert hij namen van locaties of personages op het achterdoek, een kleine stamboom. Met een hartje ertussen: wie hield er hier van wie (hoe kort ook), en wie werd daaruit geboren. Er wordt fraai gebruik gemaakt van videobeelden en indringende muziek.

De scènes worden soms verteld, dan weer gespeeld, een tiental acteurs bevindt zich deels op een verhoging langs de speelvloer en deels erop, in wisselende formaties en (dubbel-)rollen. Bruno is aanvankelijk een supercoole, luidruchtige cowboy met ontbloot bovenlijf en zonnebril, Michel een stille denker, baardje, onopvallend gekleed. In een overschillige, ook vaak gewelddadige samenleving slaan ze zich door het leven. Kort lijkt de liefde binnen bereik, maar beide dames sterven een akelige dood en de mannen - ze verdwijnen langzaam maar zeker eigenlijk, ze lossen op. Zo zien we fraaie, breekbare scènes, goede en verrassende beelden en steeds aanstekelijk, energiek spel. Maar er zijn ook passages die te lang zijn en een beetje drammerig, wanneer de acteurs hun boodschap voor op het toneel de zaal in schreeuwen.

Les Particules élémentaires, naar Houellebecq, door Si vous pouviez lécher mon coeur. Regie: Julien Gosselin. Stadsschouwburg Amsterdam, 20/9. Hier t/m 22/9.

De Franse regisseur Julien Gosselin.Beeld Simon Gosselin

Johan en Johan

Twee Nederlanders gingen Fransman Gosselin voor met een voorstelling over de Elementaire deeltjes.

Julien Gosselin mag in Frankrijk de eerste theaterbewerker zijn van Houellebecqs roman, zo'n tien jaar geleden zetten twee Nederlandse regisseurs zich, onafhankelijk van elkaar, aan het geruchtmakende werk. Johan Simons maakte in 2004 bij Schauspielhaus Zürich Elementarteilchen dat later op het Holland Festival was te zien.

Johan Doesburg bracht het bij zijn Nationale Toneel in 2005. Bij Simons werden Houellebecqs personages weifelende marionetten op een golvende houten speelvloer. 'Houellebecq leidt tot polemiek, hij wordt vaak gezien als een cynicus die helemaal niet in de liefde gelooft', aldus Simons (hij ensceneerde meer van de Fransman) destijds. 'Maar ik zie hem als een romanticus, die met mededogen kijkt naar het menselijk tekort.'

In de voorstelling van Doesburg waren de seksuele passages expliciet, in een decor dat eruitzag als een steigerconstructie op een bouwplaats. Ook zijn voorstelling was één zoektocht naar liefde, ook hij toonde tragische antihelden op zoek naar beschutting. Doesburg, toentertijd: 'Het ideaal van de maakbare samenleving is afgebrokkeld en Houellebecq durft er grote vragen over te stellen. Hij probeert op grimmige wijze de wereld in kaart te brengen, hij zeurt, schuurt en vergaloppeert zich, en is daarin net zo inconsequent als zijn personages.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden