Leider researchproject schrijft doek uiteindelijk toch toe aan schilder Nieuw zelfportret Rembrandt ontdekt

E. van de Wetering, leider van het Rembrandt Research Project, heeft een nieuw zelfportret van Rembrandt ontdekt. Het gaat om een 'vroeg' zelfportret uit 1632, waarop de schilder zichzelf als heer van stand uitbeeldt....

Van onze verslaggeefster

Lucette ter Borg

AMSTERDAM

Van de Wetering deed zijn vondst in een particuliere verzameling. Over de toeschrijving van het schilderij heerste al langere tijd onzekerheid. Van de Wetering beschrijft het doek uitgebreid in zijn boek Rembrandt - The Painter at Work, dat op 4 november bij Amsterdam University Press verschijnt. Maar in deze studie schrijft hij het zelfportret nog toe aan een navolger uit de school van Rembrandt.

Pas toen het boek al naar de drukker was, stelt een woordvoerder van de uitgeverij, deed Van de Wetering zijn definitieve toeschrijving. Als gevolg daarvan zal de ontdekking van het zelfportret niet ín het boek worden vermeld, maar op het omslag. Van de Wetering liet, vanaf zijn vakantieadres in Australië, weten geen commentaar te geven tot het boek is gepubliceerd.

W. Kloek, hoofdconservator Schilderijen van het Rijksmuseum in Amsterdam, noemt de ontdekking van Van de Wetering een 'geweldige verrijking'. Kloek weet sinds een jaar van het bestaan van het schilderij, maar kent het alleen van foto's. Het portret zal op 4 november in het Rijksmuseum worden gepresenteerd en daar precies één week te zien zijn voor publiek.

Het Rijksmuseum bezit twee beroemde zelfportretten van Rembrandt: een vroeg zelfportret uit circa 1628 en een laat zelfportret als de apostel Paulus. 'Het portret van nu is heel anders van opzet dan ons vroege zelfportret van Rembrandt uit 1628,' zegt Kloek. 'In dat portret speelt Rembrandt op een schildertechnisch spectaculaire manier met licht. Hij hult driekwart van zijn gezicht in het donker, en durft het aan om alleen met een klein toetsje verf wat licht op een neusvleugel te laten vallen.'

Het nu ontdekte zelfportret is veel zakelijker van opzet. Volgens Kloek heeft Rembrandt dit schilderijtje gemaakt om er etsen van te maken. 'Dat was een gebruikelijke techniek in die tijd, om in olieverf een ets voor te bereiden.'

Ondanks het bestaan van die prenten was het niet eenvoudig het geschilderde zelfportret definitief aan Rembrandt toe te schrijven. 'Rembrandt veranderde de etsplaat aanmerkelijk en heeft daarna ook het schilderij nog eens veranderd,' aldus Kloek. Alleen de eerste staat van de ets toont volgens hem nog overeenkomsten met het schilderij.

Rembrandt van Rijn heeft zichzelf ongeveer vijftig keer in olieverf afgebeeld, twintig keer in etsen en tien keer in (nog bewaard gebleven) tekeningen. Hij beeldde zichzelf vaker af dan andere zeventiende-eeuwse schilders van zijn tijd.

Anders dan bij Rubens, die in zijn zelfportretten vooral uiterlijk vertoon en status uitdrukte, ging het bij Rembrandt om de opvoering van een pychologisch rollenspel. Rembrandt heeft zichzelf overgeleverd als heer, als beul, als apostel, jonge 'romantische' dromer, zelfbewuste soldaat, echtgenoot en - meerdere malen - als kunstenaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden