leeswijzer

Leeswijzer over Naar het paradijs van Hanya Yanagihara: het boek dat we samen lezen in de Volkskrant Leesclub

Het boek dat we lezen in de Volkskrant Leesclub is Naar het paradijs van Hanya Yanagihara. Dit is de leeswijzer van leesclubbegeleider en Volkskrantrecensent Hans Bouman. Meedoen? Word lid van onze Facebookgroep.

Hans Bouman
null Beeld Sophia Twigt
Beeld Sophia Twigt

WIE IS HANYA YANAGIHARA?

Hanya K. Yanagihara werd op 20 september 1974 geboren in Los Angeles, uit een Hawaiiaanse vader en een Koreaanse moeder. Van vaderskant heeft ze Japanse wortels. Vader Ronald was oncoloog en voerde het gezin gedurende Hanya’s jeugd naar alle uithoeken van de Verenigde Staten. Hij bracht zijn dochter in aanraking met literatuur door haar het werk van onder meer Philip Roth en Britse auteurs als Anita Brookner, Iris Murdoch en Barbara Pym te laten lezen. Ook Yanagihara’s huidige favorieten zijn overwegend Brits: Hilary Mantel en Kazuo Ishiguro, en daarnaast de Ier John Banville.

Hanya Yanigahira studeerde vrije kunsten aan Smith College in Massachusetts en verhuisde in 1995 naar New York, waar ze werkte als publicist. Ze schreef reisreportages voor Condé Nast Traveler, waarvan ze vervolgens redacteur werd. In 2015 werd ze adjunct-hoofdredacteur van T: The New York Times Style Magazine en in 2017 hoofdredacteur.

In haar eerste roman, The People in the Trees (2013, vertaald als Notities uit de jungle), vertelde ze over een gevierd wetenschapper die van zijn voetstuk valt als hij van kindermisbruik wordt beschuldigd. Haar internationale doorbraak volgde met A Little Life (2015, Een klein leven), over het personages Jude St. Francis, eveneens het slachtoffer van misbruik, en zijn drie vrienden. Het boek werd genomineerd voor de Booker Prize. Er werden ruim een miljoen exemplaren van verkocht.

A LITTLE LIFE/EEN KLEIN LEVEN

Over Yanagihara’s tweede roman A Little Life publiceerde de Volkskrant op 30 april 2016 een vijfsterrenrecensie.

Op 15 oktober van datzelfde jaar werd Yanagihara over haar boek door de krant geïnterviewd.

Ook spraken we de auteur, op 25 september 2018, over de theaterbewerking van Een klein leven.

TO PARADISE/NAAR HET PARADIJS

To Paradise/Naar het Paradijs is toegankelijk geschreven, maar vanwege zijn structuur geen buitengewoon eenvoudig boek. Hieronder geef ik de nodige informatie over de opbouw en de hoofdlijnen, zonder daarmee veel van de plot te verraden. De informatie is vooral bedoeld ter oriëntatie. Want met name omdat er tot driemaal toe een totaal andere wereld wordt beschreven, en er tegelijkertijd een heleboel namen en andere elementen terugkeren, kan het boek tijdens het lezen soms verwarrend zijn. Dat was tenminste mijn ervaring. Wie het boek liever geheel zonder voorkennis leest, kan deze leeswijzer uiteraard overslaan of pas achteraf lezen.

Opbouw

De roman bestaat uit drie delen, of preciezer, uit drie ‘boeken’:

Boek 1: Washington Square

Boek 2: Lipo-wao-nahele

Boek 3: Zone Acht

Boek 1: Washington Square

Dit deel speelt in het jaar 1893. Het wordt voorafgegaan door enkele landkaartjes, die duidelijk maken dat de ons bekende Verenigde Staten er in dit deel anders uitzien. De VS bestaat hier uit een aantal ‘aparte’ landen, zoals ‘Het Westen’, ‘De Amerikaanse Unie’, een ‘niet in kaart gebracht’ gebied (dat wij kennen als Arizona, New Mexico en Utah), de ‘Republiek Maine’, de ‘Koloniën’ en de ‘Vrije Staten’. In dat laatste land ligt New York, waar dit deel (en ook de rest van de roman) zich afspeelt.

Kortom: we gaan in Boek 1 een ander Amerika aantreffen dan we kennen. Anders dan in het ons uit geschiedenisboeken, films en romans bekende Amerika anno 1893 is het in Boek 1 heel gewoon om iemand van hetzelfde geslacht te trouwen, in elk geval voor de gegoede klasse. En dat zijn de kringen waarin Boek 1 zich begeeft. We maken kennis met de familie Bingham, telgen uit een rijk bankiersgeslacht en tevens grondleggers van de ‘Vrije Staten’.

Hoofdpersoon van Boek 1 is David Bingham (28), die anders dan zijn jongere broer John (gehuwd met Peter) en zus Eden (gehuwd met Eliza) nog niet getrouwd is. In de loop der jaren heeft grootvader Nathaniel Bingham zijn best gedaan een (mannelijke) partner voor David te vinden, maar dat heeft tot dusver niets opgeleverd: David had steeds een reden om de huwelijkskandidaat af te wijzen. Grootvaders nieuwste kandidaat is Charles Griffith, maar ook over hem is David matig enthousiast: aardige man, maar wel wat oud.

De ouders van David, John en Eden zijn, toen de kinderen nog heel jong waren, overleden aan ‘de ziekte’. Er is in Boek 1 meerdere malen sprake van ziektes en epidemieën.

David geeft eenmaal per week tekenles aan een weeshuis waarvan de Binghams de belangrijkste begunstigers zijn. In dat weeshuis ontmoet hij muziekleraar Edward Bishop, een jongeman die oorspronkelijk uit de Koloniën afkomstig is, op wie hij al snel verliefd wordt. Zijn grootvader is niet enthousiast over deze gang van zaken. Wat gaat David doen?

O ja: de titel van Boek 1 verwijst naar het statige huis aan Washington Square (Greenwich Village, New York) waarin grootvader Bingham woont en dat David zal erven.

Een paar vragen om in het achterhoofd te houden bij het lezen van Boek 1:

- Huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht zijn normaal in de Vrije Staten anno 1893. Is er hier sprake van een egalitaire, emancipatorische, inclusieve maatschappij? Zo nee: hoe en waarom niet?

- Hoe zit dat met de andere ‘Amerikaanse landen’ (‘Het Westen’ etc.) die worden beschreven?

- Wat zijn de verschillen en overeenkomsten tussen de wereld die wordt beschreven in Boek 1 en onze wereld?

- Wat zou de functie van die verschillen kunnen zijn? Wat zou Yanagihara ermee willen aangeven?

- Wat vindt u van het wat ongrijpbare personage Edward Bishop?

- Wat te denken van Davids ‘afzonderingen’? (Wat zijn dat eigenlijk?)

- In hoeverre maakt Yanagihara in de verhaallijnen van Boek 1 gebruik van ‘clichés’ of ‘klassiekers’?

- Is de beschreven ‘alternatieve geschiedenis van de VS’ plausibel?

Boek 2: Lipo-wao-nahele

Boek 2 bestaat uit twee delen. Het eerste deel speelt in Manhattan anno 1993 en is goed herkenbaar voor ons als lezers. De gay-gemeenschap is hevig getroffen door een ziekte die niet bij naam wordt genoemd, maar waarin we aids zouden kunnen herkennen. We ontmoeten opnieuw een jongeman die David Bingham heet. Hij werkt als juridisch medewerker op advocatenkantoor Larsson Wesley, waar zijn oudere partner Charles Griffith een vooraanstaand advocaat is. David woont samen met Charles in diens statige huis aan Washington Square, en zo zijn er meer zaken die we herkennen uit Boek 1, tot de naam van de butler (Adams) aan toe.

In Boek 2 houden enkele vrienden een afscheidsfeestje voor hun vriend Peter, die stervende is: niet aan ‘de ziekte’ overigens, maar aan een multipel myeloom, een vorm van kanker die verwant is aan leukemie. ‘Jij loopt altijd achter op de trends, Peter’ (pag. 190 NL/202 ENG).

David blijkt van Hawaiiaanse komaf en is telg van het koningshuis aldaar, dat door de Amerikanen omver is geworpen. ‘Als alles anders was gelopen was ik nu koning geweest’ (pag. 198 NL/199 ENG). Het is een van de vele ‘what if’-vragen die Yanagihara in dit boek stelt. David heeft regelmatig herinneringen aan zijn jeugd in Hawaii en aan zijn vader, die ook David heet.

Het tweede deel van Boek 2 bestaat uit een lange brief die vader David schrijft aan zijn zoon (David sr. noemt zijn zoon ‘Kawika’, het Hawaiiaanse equivalent van David). In zijn brief vertelt David sr. uitvoerig over zijn eigen ziekelijke tekortkomingen. Ook vertelt hij over zijn klasgenoot Edward Bishop (ja, alweer een!) die na te zijn vernederd om zijn Hawaiiaanse afkomst gaat streven naar onafhankelijkheid van Hawaii.

De titel van Boek 2 verwijst naar een gebied op het Hawaiiaanse eiland Oahu, dat het paradijs zou vertegenwoordigen.

Vragen om in het achterhoofd te houden bij Boek 2:

- Wat zou de functie kunnen zijn van de ziekten die in dit deel worden beschreven?

- Wat vindt u van Yanagihara’s keuze om een flink deel van Boek 2 in briefvorm te vertellen?

- Ziet u, naast allerlei verschillen, wellicht ook overeenkomsten tussen de maatschappij zoals Boek 2 die beschrijft in vergelijking met Boek 1?

- Hint: wat te denken van de ‘uit de duim gezogen geschiedenis’ van Hawaii (pag. 331 NL/342 ENG)

Boek 3: Zone Acht

Ook Boek 3 bestaan uit twee delen: verhalende hoofdstukken en hoofdstukken in briefvorm wisselen elkaar hier af.

De verhalende hoofdstukken van Boek 3 spelen in 2093 en 2094 en hebben als hoofdpersoon Charlie Griffith. Zij is werkzaam als laborante en gehuwd met Edward Bishop. De twee wonen in een appartement in het inmiddels geheel in wooneenheden opgedeelde huis aan Washington Square, in een dystopisch New York. Of om precies te zijn: in Zone Acht, want de stad is verdeeld in een hele reeks zones, waarbij de ene meer privileges en betere leefomstandigheden kent dan de andere. Iedereen moet in principe in zijn eigen zone blijven.

De beschreven wereld is uitgesproken somber om niet te zeggen nachtmerrieachtig. Er is sprake van gezichtsloze machthebbers die een totalitair bewind voeren. Er zijn tekorten aan voedingsmiddelen, er heersen droogte en hitte, televisie en internet zijn ‘afgeschaft’. En: de ene pandemie volgt na de andere. Al tientallen jaren lang. Er is sprake van interneringskampen en evacuatiekampen waar besmette personen naartoe worden gebracht, maar niemand weet precies wat daar gebeurt.

De verhalende hoofdstukken, waarin Charlie de ik-verteller is, worden afgewisseld met brieven, geschreven door Charlies grootvader Charles, aan zijn vriend Peter die in Groot-Brittannië (later: Nieuw-Brittannië) woont. Die brieven beslaan de periode tussen 2043 en 2088 en geven een goed beeld hoe de Amerikaanse maatschappij zich in die jaren heeft ontwikkeld. Oftewel: hoe de buitengewoon sombere wereld waarin Charlie leeft langzaam maar zeker is ontstaan.

Belangrijk daarbij is dat grootvader Charles een vooraanstaand viroloog is, en adviseur van de regering. Hij is daarmee voor een belangrijk deel verantwoordelijk voor de wereld waarin zijn kleindochter – van wie hij heel veel houdt en die hij mede heeft opgevoed – moet leven. (Net als in Boek 1 zijn de vader en moeder zo goed als afwezig.)

Mogelijke vragen om in het achterhoofd te houden bij Boek 3:

- Hoe begrijpelijk/onvermijdelijk is het ontstaan van de wereld anno 2093-2094?

- Wat is er te zeggen over de positie van grootvader Charles?

- Hoe overtuigend vindt u de beschreven werkelijkheid in Boek 3?

- Grootvader Charles is afkomstig uit Hawaii. Zou dat toeval zijn, c.q. heeft dat enige betekenis?

Nog even de belangrijkste personages per Boek op een rij:

David Bingham

Boek 1: eenzame telg uit bankiersgeslacht

Boek 2: juridisch medewerker, telg uit Hawaiiaans koninklijk geslacht

Boek 3: zoon van viroloog Charles Griffith, vader van Charlie

Charles Griffith

Boek 1: oudere zakenman, huwelijkskandidaat David

Boek 2: oudere, rijke advocaat, partner David

Boek 3: viroloog, grootvader Charlie

Edward Bishop

Boek 1: charmante pianoleraar op wie David verliefd wordt

Boek 2: Hawaiiaanse activist

Boek 3: echtgenoot Charlie

Omdat To Paradise/Naar het paradijs een nogal omvangrijke roman is, en omdat de vorm dat toestaat, lijkt het mij een goed idee dat we in eerste instantie stuk voor stuk de drie ‘boeken’ bespreken en vervolgens het geheel. Op die manier blijft de discussie te volgen voor wie nog niet het gehele boek heeft gelezen.

Als we in de laatste fase van de leesclub de gehele roman in ogenschouw gaan nemen, zouden er vragen aan de orde kunnen komen als:

- To Paradise/Naar het Paradijs bestaat uit drie geheel verschillende delen (‘Boeken’). Vormen die toch een eenheid?

- Zo ja, waar bestaat die eenheid uit?

- Wat te denken van al die terugkerende namen voor steeds weer andere personages?

- Hoe evenwichtig vindt u de roman?

- Welk deel (‘boek’) sprak u het meest aan? Welk het minst? Waarom?

- Wat vinden we van de positie van Hawaii en Hawaiianen in het boek (die ook in het omslag terugkeert)?

- Hoe relevant is dit boek voor onze tijd?

- Welke vandaag de dag relevante onderwerpen worden erin aangesneden?

- Kunnen wij lessen trekken uit dit boek? Heeft het ons aan het denken gezet? Misschien zelfs hier en daar op andere gedachten gebracht?

- Hoe verhoudt dit boek zich tot A Little Life/Een klein leven? Is het even onderhoudend/meeslepend? Waarom (niet)?

- Hoe zit het met de geloofwaardigheid van de personages? Zijn ze vergelijkbaar met die uit A Little Life/Een klein leven?

- Rechtvaardigt het boek zijn lengte? Waarom (niet)?

Veel lees- en discussieplezier!

Hanya Yanagihara: Naar het paradijs. Uit het Engels vertaald door Inger Limburg en Lucie van Rooijen. Nieuw Amsterdam; 672 pagina’s; € 24,99.

De Amerikaanse editie van To Paradise verscheen bij Doubleday, de Engelse bij Picador.

Zowel de Engelstalige edities als de vertaling zijn ook verkrijgbaar als e-book en audioboek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden