Lees haar vast in het Engels

Verhalenbundel van Clarice Lispector is zinderend, verontrustend en intrigerend

Zinderend, verontrustend en intrigerend zijn de verhalen van Clarice Lispector, 'de Braziliaanse Kafka', ook bijna 40 jaar na haar dood.

Beeld .

Je moet antiquariaten doorzoeken om haar werk in het Nederlands te vinden. Slechts één roman is vertaald, Het uur van de ster in 1988, en één verhalenbundel, Familiebanden. Wie Clarice Lispector (1920-1977) wil lezen, moet zich dus met het Engels behelpen.

Hoewel, behelpen? In de Angelsaksische wereld beleeft 'de Braziliaanse Kafka' een enorme revival. De negen romans zijn de afgelopen jaren opnieuw vertaald en uitgegeven, nu gevolgd door de Complete Stories. Compleet waren ze zelfs nooit verschenen in haar thuisland Brazilië, waar Lispector geldt als een van de belangrijkste auteurs van de 20ste eeuw.

De gangmaker van deze opleving is Benjamin Moser, een Amerikaanse schrijver die in Nederland woont. Sinds zijn bijzondere biografie van Lispector in 2009 (Why this world), groeide haar populariteit. Inmiddels heeft Moser een aantal van haar romans vertaald en begeleidt hij de andere uitgaven. Er is overigens hoop voor Nederland: in het voorjaar komt de Arbeiderspers met een uitgave van Lispectors columns in de Privé-domein-reeks, aan een vertaling van Mosers biografie wordt eveneens gewerkt.

Zinderende verhalen

Maar waarom niet beginnen met de fictie? De Complete Stories bevat 84 verhalen die zinderen, verontrusten en intrigeren. Een vrouw zit in de dierentuin om te leren haten. De kleinste vrouw ter wereld (nog geen halve meter lang) wordt gevonden in de binnenlanden van Congo. Een maagd wordt plots zwanger, en vreest dat haar kind dezelfde lijdensweg als Jezus moet ondergaan.

De joodse Lispector, die met haar ouders Oekraïne ontvluchtte voor de pogroms, zou je modernistisch kunnen noemen (ze is dol op de monologue intérieur en wordt vaak vergeleken met Virginia Woolf), maar tegelijk ongrijpbaar en oorspronkelijk, eigenlijk niet gemakkelijk in een traditie te plaatsen. Haar verhalen beginnen vaak met alledaagse beelden - bourgeois huisvrouwen, dromerig en verveeld - om uiteen te vallen in mystieke ervaringen, geheimzinnige waarheden over de dood of de natuur, de ontdekking van het goddelijke. Haar personages maken steeds een verandering door in hun bewustzijn, een moment dat zowel angstaanjagend is als vreugdevol.

Verslavende bundel

In 'Love', een van de mooiste verhalen, zit een vrouw in de tram met haar boodschappen in zo'n gehaakte tas op schoot. Wanneer ze bij de halte een blinde man ziet zitten, kauwend op kauwgum, schokt de alledaagsheid van dat beeld haar zo diep dat haar wereld volledig ontwricht raakt. In typische contrasterende Lispector-zinnen voelt ze 'verscheurende welwillendheid', 'zoete misselijkheid' en lijdt ze van genot.

De schellen vallen haar van de ogen - dankzij de aanblik van iemand die niet ziet. Het leven is niet de perfecte orde van haar schone huishouden, maar een bessenstruik, de vruchten overrijp en druipend van sap, de geur van rotting. Dit klinkt schimmig, maar je laat je meevoeren op Lispectors melodieuze, aforistische toon - de nieuwe Engelse vertaling is betoverend. Een stijl met een verraderlijk soort helderheid, want op subtiele wijze raakt ze ontwricht.

Opeens spreekt de verteller in 'Love' over een 'wij' in plaats van 'zij', zinnen eindigen grammaticaal op een ander spoor dan ze begonnen. Lispectors meesterschap schuilt erin dat dit nooit ostentatief is, je zou er bijna overheen lezen.

Subtiel is ook haar humor, bijvoorbeeld wanneer ze een motto opvoert met als bronvermelding 'Ik weet niet wie dit heeft gezegd', en voor een ander motto 'Een nog naamloos personage van mij' citeert.

Deze zeer verslavende, intense en raadselachtige bundel gaat een leven mee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.