Leerlingen van muzikale tovenaars

Het zijn geen wonderkinderen, maar ze kunnen goed mee. In de tv-serie Tovenaarsleerlingen volgen kinderen een masterclass van pianist Menahem Pressler, cellist Yo-Yo Ma en violist Isaac Stern....

CHRISTIAAN Kuyvenhoven uit Enschede heeft alles mee. Hij is jong (13), knap, elegant, spreekt aardig Engels en kan fantastisch piano spelen. Vandaar dat hij in de nieuwe serie Tovenaarsleerlingen van VPRO's Villa Achterwerk overkomt als een wonderkind met zwarte krullen. Tijdens zijn vertolking van het scherzo uit de tweede sonate van Prokofjev en Fantasie Impromptu van Chopin vliegen zijn vingers over de toetsen. Zijn handen lijken te zingen, zijn oren krijgen vleugels.

Toch daagt Menahem Pressler hem uit. De Grote Menahem Pressler (76), Amerikaan en oprichter van het Beaux Arts Trio, vraagt Christiaan forte te spelen. De jongen stort zich op de toetsen. Nu fortissimo. Nog feller tikken de vingerkootjes. En nu triple fortissimo. De handen schokken, Christiaan trekt zijn schouders omhoog. Hij kan niet harder.

'Ik wil hem leren dat hij aan het eind van de maand geen honger hoeft te lijden én geld over heeft om een feest te geven', licht Pressler een paar minuten later zijn opdracht voor de camera toe. 'De jongen speelt geen moeilijk repertoire. Zijn spel moet overtuigen. Daarvoor moet hij de dynamiek aanwijzingen van de componist goed interpreteren.'

Christiaan is een van de vier kinderen die in de driedelige serie een masterclass volgen in klassieke muziek: een halfuur privé-les van violist Isaac Stern, cellist Yo-Yo Ma en Pressler. Op het grote podium van Het Concertgebouw, of in de solistenkamer. Hun docenten waren wellicht wonderkinderen, deze leerlingen zijn het niet, zegt programmamaakster Machteld van Gelder (35): 'Er zijn talloze leeftijdsgenoten die beter pianospelen dan Christiaan. Ik let minder op muzikaliteit dan op uitstraling en onverstoorbaarheid. Kan zo'n kind de druk aan van camera's? Hoe incasseren ze kritiek? Kunnen ze groei laten zien in een halfuur? Als je goed kijkt, zie je eczeem op Christiaans bovenlip. Toch zenuwen.'

Haar researcher Modeste Breukers, zelf musicus, scoutte een jaar lang talent op muziekscholen en conservatoria. Van Gelder: 'Je moet de juiste persoon hebben. Het kind krijgt les namens alle kinderen die er niet bij zijn.' In 1997 maakte ze in samenwerking met het North Sea Jazzfestival haar eerste televisieserie over masterclasses voor kinderen. Grootheden als Herbie Hancock, Maceo Parker en Jean Toots Thielemans leerden jonge pubers in de nachtclub van het Haagse Bel Air-hotel, naast het Congresgebouw, de finesses van het soleren. 'Voor hen een kleine moeite om 'sochtends af te dalen naar de nachtclub waar ze 'savonds waren geëindigd. Voor mij een uitgelezen kans.'

Masterclass, zoals het programma toen heette, belandde in de topvijf van de best verkochte VPRO-programma's aan het buitenland van de afgelopen vijf jaar. In Van Gelders nieuwe kantoor aan de Keizersgracht, MGTV, prijkt het bewijs aan de muur, naast de oorkonde van de prijs die ze won voor De Dag dat ik Besloot, over Tatjana van negen die een gezonde moeder wil in plaats een zieke.

Daarna maakte ze nog een serie masterclasses voor film- en tv-acteren. 'Kinderen van tien die zwelgen in volwassen scènes met uitspraken als ''Je hebt me bedrogen!''.' Willem Nijholt leerde hun het publiek te betoveren. Dat bracht Van Gelder op een nieuwe titel voor haar jongste product, Tovenaarsleerlingen: 'Nu zelfs ambtenaren masterclasses krijgen in boekhouden, devalueert het begrip.'

Van Gelder gelooft in de kracht van de meester-gezelverhouding, ook op tv. Het publieke karakter schaadt de privé-sfeer niet, meent ook Pressler, gisteren aanwezig bij de viewing. 'Ik ben niet minder streng voor de camera.' Hoewel hij over de hele wereld masterclasses verzorgt, was dit de eerste keer dat hij het deed voor een tiener: 'Vroeger had ik meer vertrouwen in een muziekles dan in een masterclass. Nu weet ik dat die twee of drie ideeën uit een masterclass goud waard zijn. De grootste valkuil is dat een docent zichzelf etaleert. Je moet je vocabulair afstemmen op je leerling.'

Toen Van Gelder zelf veertien was, zag ze de documentaire Isaac Stern in China, waarin de violist als eerste westerling les gaf aan Chinese kinderen. 'Dat hakte erin. Vooral de manier waarop hij ze liet ontspannen. Ik zag muziek als verbroedering tussen Oost en West, tussen jong en oud. Dat klinkt pathetisch, maar toen was ik gevoelig voor dat soort sentiment. Dat wilde ik ook maken.'

Net als haar broer, die cameraman is, koos ze tegen de wil van haar vader, zakenman, voor een carrière in de media. Muzikaal kwam ze niet verder dan drie maanden klarinet. 'Misschien dat ik daarom deze series maak. Ik wil de deur openzetten naar het genot van klassieke muziek.'

Tijdens de jazzuitzendingen maakten ze een promotour langs muziekscholen en werd ze verrast door het grote aantal kinderen dat een instrument bespeelde. 'Ze smeekten om een equivalent van de jazzmasterclasses voor klassieke muziek.' Martijn Sanders van Het Concertgebouw hielp haar met het contracteren van de drie topmusici. 'Wat ze ervoor ontvangen, is geheim. Geen commerciële prijs.'

Christiaan voelt zich als aankomend concertpianist geen buitenbeentje, al houden zijn vrienden van popmuziek. Of er veel wordt gekeken, weet hij niet. 'Ik kijk zelf altijd naar programma's met jonge mensen.' Het mooiste aan pianospelen vindt hij het tot 'ontploffing brengen' van de muziek. 'Bij Mahler lukt dat het beste.'

Pressler in de serie, streng: 'Jij moet het niet alleen in je spieren voelen. Wij moeten het in onze oren horen.'

In de uitzendig met Yo-Yo Ma pakt een van de broertjes Immanuël en Ephraïm van IJzerlooi plotseling een fototoestel uit zijn tas. Klik. Zijn idool ligt vast. Van Gelder: 'Dat hij later een heel televisieprogramma heeft waarin hij figureert met zijn held, doet hem niets. Een foto op zijn eigen rolletje en een handtekening, daar gaat het hem om.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden