Opera

Le Grand Macabre uit 1977 voelt niet alleen pijnlijk actueel, maar werkt ook flink op de lachspieren ★★★★★

Het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor weten in Ligeti’s overdadige partituur een ongekende transparantie en verfijning aan te brengen.

Rick van Veldhuizen
James Gaffigan dirigeert Le Grand Macabre. Beeld Foppe Schut
James Gaffigan dirigeert Le Grand Macabre.Beeld Foppe Schut

Een valse profeet orakelt over de apocalyps, het volk verkeert in doodsangst en twee arrogante ministers verscheuren lachend de grondwet. Dit is, op de zaterdag voordat het openbare leven wederom verregaand wordt beknot, geen samenvatting van het nieuws: het zijn slechts een paar van de plotelementen in György Ligeti’s opera Le Grand Macabre uit 1977. In een concertante uitvoering tijdens de NTR Zaterdagmatinee voelt dit werk niet alleen pijnlijk actueel, maar werkt het ook nog eens flink op de lachspieren.

Het verhaal van deze opera is zo buitenissig dat het krap bemeten voortoneel van het Concertgebouw in Amsterdam er te klein voor lijkt. De dreigende Nekrotzar (Martin Winkler) komt het einde van de wereld verkondigen, en brengt de eeuwig dronken ‘beroepsmatige wijndrinker’ Piet de Pot (een vrolijk hikkende Peter Hoare) onder zijn juk. Gelukkig schept Ligeti’s partituur al een bizarre couleur locale met slagwerk als deurbellen, verscheurde kranten en koekoeksfluitjes. De zangers spelen hier slim op in met vindingrijk gebruik van kleine gebaren en attributen. Ze gebruiken opgerolde partituren, een stemvork en hun lessenaars om Ligeti’s bruegeliaanse dystopie op de krappe anderhalve meter proscenium in te kleuren.

De kleur spat ervan af. Niet alleen de theatrale keuzes zijn geïnspireerd. Het Radio Filharmonisch Orkest en het Groot Omroepkoor, onder leiding van James Gaffigan, weten in Ligeti’s overdadige partituur een ongekende transparantie en verfijning aan te brengen. Klankkleurcontrasten zijn helder afgebakend, waardoor Ligeti’s ritmische, harmonische en melodische motieven goed te onderscheiden zijn.

Zo komen de scherpe ritmen van de oorverdovende autotoeterprelude die de eerste twee scènes opent, door het hele stuk heen herkenbaar terug. Als een schelle koperfanfare plots plaatsmaakt voor een gezapig Boccherini-achtig salonmuziekje, gaat het volume in een oogwenk van honderd naar nul.

Zangeressen van het Groot Omroepkoor zingen vanaf de gang in het Concertgebouw in Amsterdam. Beeld Foppe Schut
Zangeressen van het Groot Omroepkoor zingen vanaf de gang in het Concertgebouw in Amsterdam.Beeld Foppe Schut

Ook de subtiliteiten van Ligeti’s instrumentatie komen fantastisch uit de verf. Weeïge violen en fluiten lijken bijna te smelten van hitsigheid als ze het duet begeleiden van de genderfluïde Amando en Amanda (Sofia Fomina en Marta Fontanals-Simmons, die hun stemmen tot één doen versmelten), die op een begraafplaats naar een plekje om te seksen zoeken. In de etherische dronemuziek die de laatste scène opent, laat het orkest de ontstemde contrabasklanken rafelig tegen mondharmonica’s en een elektrisch orgel aan trillen.

Heidi Melton, een Wagnersopraan met een indrukwekkend fluwelig laag register, geeft naast tikken met de zweep een rauw randje aan de vunzige SM-kenau Mescalina. Countertenor Aryeh Nussbaum Cohen, die met zijn krachtige hoge register met gemak door een bak koper heen prikt, maakt van Prins Go-Go (een verwend lulletje rozenwater) een hilarisch protserige karikatuur. Aan het eind komt de hele cast in een lekker kneuterig eind-goed-al-goed de moraal van het verhaal prediken (bij benadering: vrij en zuip erop los, want doodsangst haalt alle sjeu uit het leven). Je wilt alleen maar instemmend knikken, dan juichen, en dan het liefst nog een keer luisteren.

Le Grand Macabre

Opera

★★★★★

Door het Radio Filharmonisch Orkest, met o.a. Heidi Melton en Peter Hoare.

27/11, Concertgebouw, Amsterdam. Terugluisteren op radio4.nl.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden