Lastige stukken in Andromache, maar de kostuums zijn oogstrelend mooi

Een van de interessantste theatermakers, Olivier Diepenhorst, stort zich met Andromache wederom op een talig en dus taai stuk. Zeker het begin van de voorstelling is spectaculair.

Andromache door Toneelschuur Haarlem. Beeld null
Andromache door Toneelschuur Haarlem.

Wat doe je als je als oorlogsweduwe in handen van de vijand valt en je zoontje, het enige dat je nog rest, wordt bedreigd? Ga je dan in op de avances van de man die jouw leven verwoestte om je kind te sparen? Daarover gaat in essentie het toneelstuk Andromache (1667) van de Franse schrijver Jean Racine, die zich op zijn beurt baseerde op de gelijknamige Griekse tragedie van Euripides.

Het grote verschil tussen de Griek en de Fransman is dat die laatste de mens centraal stelt en vooral de psychologische motieven, terwijl bij de Grieken de goden het voor het zeggen hebben.

Theater
Van Jean Racine
Vertaling Herman Altena
Regie Olivier Diepenhorst
15/3, Toneelschuur Haarlem
Tournee

Gekwelde poses

In Andromache van Racine zien we de mens zelfstandig handelen, en gedreven door wraak en lust ten slotte ten onder gaan. In beide versies gaat het over de gruwelijke bij- en nawerking van oorlog. De anekdote in het kort: Hector uit Troje, de grote liefde van de Andromache, is door de Griekse veldheer Pyrrhus gedood. De laatste neemt haar als oorlogsbuit mee. Eigenlijk zou hij bij thuiskomst moeten trouwen met zijn verloofde Hermione, maar tijdens zijn reis is hij smoorverliefd geworden op Andromache. De Grieken sturen Orestes op hem af om hem alsnog tot een huwelijk te dwingen. Orestes op zijn beurt valt dan weer voor Hermione - met alle dramatische gevolgen van dien.

Het zijn allemaal gekwetste mensen die hun hartstochten niet meer op orde hebben. In zijn tragedie zet Racine ze langzaam maar onafwendbaar het mes op de keel - hun onderlinge band en afhankelijkheid worden doodsbenauwend.

In de regie van Olivier Diepenhorst wordt die onontwarbare kluwen van lust en geweld vooral getoond in het toneelbeeld van Marc Warning. Dat bestaat uit een grote, glazen vitrinekast waarin de personages worden tentoongesteld in gekwelde poses.

Spectaculair

Het begin is ronduit spectaculair: in duister licht zien we de spelers die uit hun glazen gevangenis proberen te breken, maar de kast is in doorzichtig plastic gewikkeld. Uiteindelijk lukt het hen zich te bevrijden, maar niet voor lang. Want daarna begint de ellende pas en gedurende de twee uur dat de voorstelling duurt, zullen ze voortdurend in en uit de kast stappen. Ze zijn de zetstukken in een even ingewikkelde als destructieve vierhoeksverhouding.

Olivier Diepenhorst is op dit moment een van de interessantste jongere theatermakers, die gestaag aan een repertoire-opbouw werkt. Hij regisseerde onder meer stukken van Harold Pinter, Lars Norén en ook De Smekelingen van Euripides. En nu dus Racine. Lastige stukken zijn het, vooral bestaande uit taal en het navertellen van handelingen. Als je niet oppast, worden je acteurs dan pratende standbeelden.

Oogstrelend mooi

In zijn visie op het stuk zijn de hoofdpersonen allemaal behept met een posttraumatische stressstoornis en bovendien op extreem egoïstische wijze op zoek naar de liefde - zonder rekening met de ander te houden.

Oogstrelend mooi zijn de kostuums van Nicky Nina de Jong die een klassieke snit combineren met elegante chic. De jurk van Hermione zou op een eigentijdse catwalk niet misstaan en die kanten doorkijkblouse van Orestes zou de jaloersmakende blikvanger zijn op elke gayparty.

null Beeld null

Ingesnoerd

Aan de vijf acteurs van deze Toneelschuurproductie de lastige taak van die tekststandbeelden levende personages te maken. Kirsten Mulder komt daarin als Andromache het verst. Ze loopt aanvankelijk op gevaarlijk hoge hakken en ingesnoerd in een korset. Als ze beweegt, is dat tastend. Als ze loopt, wankelt ze. In deze wereld kan zij niet meer leven - dat lijkt ze met dat fragiele lichaam uit te drukken. Haar spel is een combinatie van angst en onverzettelijkheid.

Roeland Fernhout is als Pyrrhus haar voornaamste tegenspeler. Als hij opkomt, houdt het statisch tekstzeggen op en begint het theater, omdat hij zich zichtbaar in zijn rol heeft ingeleefd. Dat heeft de voorstelling op dat moment ook hard nodig.

Slotbeeld

Sterk zijn de scènes waarin de onderlinge confrontaties plaatsvinden, zoals tussen Hermione (een koele, stoïcijnse Ellen Parren) en Orestes (Matthijs IJgosse, die gaandeweg op stoom raakt). Tussendoor bespeelt Steven Ivo het drumstel en speelt de rol van bode en verteller zo naturel, dat het bijna een stijlbreuk is. Het zal ongetwijfeld zo bedoeld zijn.

In het slotbeeld sluiten de gedoemde zielen zich weer op in de kast. Einde verhaal. Oftewel: het verhaal over het slagveld van oorlog en liefde kan opnieuw beginnen. In de kast kleurt alles langzaam rood.

Racines Andromache in Nederland

De twee recentste opvoeringen van Racines tragedie verschillen nogal.

Andromache van Racine wordt niet vaak gespeeld in het Nederlandse theater. In 1990 regisseerde Gerardjan Rijnders het stuk met Chris Nietvelt in de titelrol als een hevig gestileerde, classicistische hommage aan de taal van Racine. De voorstelling werd aldus een statisch clair-obscur, in een schitterende kostumering en belichting.

In 2002 gooide Luk Perceval het in Andromak over een geheel andere boeg, namelijk die van de complete kaalslag. In zijn regie overheerste de stilte en acteerden de personages als met stomheid geslagen standbeelden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden