INTERVIEW

'Lange tijd dacht ik: dat navrante verhaal houden wij voor onszelf'

Bram, Floris en Hester van der Vlugt maakten een theatraal eerbetoon aan oma. Bram heeft er lang mee gewacht. Heel lang.

Floris, Hester en Bram van der Vlugt. Beeld Linelle Deunk

Zoon Floris: 'Ik wist alleen dat mijn vader als 10-jarig jochie warme bomscherven van straat raapte. Een bladzijde uit een jongensboek. Hij heeft nooit verteld dat zijn ouderlijk huis was gebombardeerd.'

Dochter Hester: 'We kennen wel het verhaal van oma Ellen, onze verdwenen en vermoorde grootmoeder. Met haar voel ik mij sterk verbonden door muziek. Zij speelde ook viool.'

Vader Bram: 'Haar geschilderd portret hangt boven de piano. Toen ik vroeger met Floris quatre-mains speelde, zeiden we bij het dichtklappen altijd: 'Dag oma'.'

Floris: 'Wil je dat allemaal in de krant?'

Bram: 'Ja, nu wel. Lange tijd dacht ik: dat navrante verhaal houden wij voor onszelf. Maar verhalen moeten worden verteld. Ook over de doden. Juist over de doden. Om met historicus Jacques Presser te spreken: als je ze doodzwijgt, sterven ze twee keer. Nu ben ik nog jong genoeg om te praten, maar oud genoeg om te beseffen dat het leven bijna voorbij is.'

Van Der Vlugt

Bram (1934), bekend van rollen als advocaat, dokter, pater familias, politicus, psychiater en tv-Sinterklaas (tot 2010). Floris (1981), jazzsaxofonist en componist. Zijn debuut-cd Drifts kreeg een nominatie voor de Edison Jazzism Publieksprijs 2014. Hester (1983), violist, begeleidt nu met Het Ballet Orkest Jewels van Het Nationale Ballet.

De drievingerige luiaard

Acteur Bram van der Vlugt (80) staat komende weken met zoon Floris (34), dochter Hester (32) en goede vriend Lucas Dols als Van der Vlugt & Co op het podium met De drievingerige luiaard, een concertvertelling over 'kleine vergissingen met grote gevolgen'.

Floris op sax en klarinet, Hester op viool, Lucas op contrabas en Bram als muzikaal causeur. Ze brengen jazzmuziek (gecomponeerd door Floris) met verhalen. Over het Engelse vergissingsbombardement op het Haagse Bezuidenhout, 3 maart 1945, volgende week zeventig jaar geleden. En over Brams Joodse moeder, Ellen Stokvis, afkomstig uit een Haags chic milieu.

Zij leek in de oorlog weinig gevaar te lopen, omdat ze 'gemengd gehuwd' was. Maar ze was te trots voor een J in haar persoonsbewijs, inclusief bijbehorende uitsluitingen. Zonder haar mans medeweten liet ze een vals persoonsbewijs maken. De maker werd verraden, moeder opgepakt. Lang wist niemand wat haar was overkomen. Pas drie jaar na de bevrijding, toen Brams vader wilde hertrouwen, kwam het officiële bericht van haar overlijden in Auschwitz. Ook zijn grootmoeder en tantes bleken vermoord, in Sobibor. 'Ik heb nooit gerouwd om de dood van mijn moeder. Ik was 9 toen ze verdween. Als kind raak je gewend aan iemands afwezigheid, een uitgestelde dood. Zo'n brief van het Rode Kruis is slechts een formele bevestiging. Ik weet niet hoe het komt, maar ik heb bijna geen herinneringen aan haar.'

Floris: 'Mijn ouders hebben ons altijd verteld over de oorlog. Maar pas tijdens een gezinsbezoek aan concentratiekampen in Polen, kwam het bij mij binnen. Toen kwamen er beelden bij.'

Bram: 'Ik heb de Werdegang van mijn moeder willen opschrijven. Dat boek is er nooit gekomen. Nu vertel ik er iets over in deze concertvertelling. Het laatste wat ik wil, is koketteren met het droeve lot van mijn moeder en ons gebombardeerd huis. Niet van: kijk mij eens zielig zijn. Wel: zie hoe kleine vergissingen grote gevolgen hebben - het had niets gescheeld of ik was er geweest. En zij...', wijst hij op Hester en Floris, 'zouden er dan dus niet zijn geweest.'

Acteur Bram van der Vlugt in de voorstelling On Golden Pond in het DeLaMar Theater. Beeld anp

Taalgrappen

Niet dat De drievingerige luiaard zware kost wordt. Naast oorlogsherinneringen maakt Bram taalgrappen en citeert hij light verse - een familietrek. Dat alles op jazzy basloopjes en golvende melodietjes van Floris, én op een klassieke compositie van Zino Francescatti, gekozen door Hester en niet toevallig getiteld A ma mère - voor mijn moeder. Natuurlijk, een ode aan Ellen Stokvis. Maar ook aan Irma, moeder van Floris en Hester, en volgens Bram 'onze onstuitbare ideeënmachine'.

Zij bedacht de intieme concertvertelling als publiek familieoptreden. Onverwacht. Als er één acteur is die zijn privéleven (vijf kinderen uit twee huwelijken) altijd buiten de schijnwerpers heeft gehouden, is het Van der Vlugt, bekend van tv, toneel en zijn kwart eeuw als televisie-Sinterklaas. Ziekte, scheiding, het publiek had er geen sodemieter mee te maken. 'Mijn kinderen hebben nu op eigen merites het podium gehaald. Zij liften niet mee op mijn roem. Ik leer van hen, zij van mij.'

Dat de jongste Van der Vlugtjes muziek boven toneel verkozen, ligt eveneens aan hun moeder. Die bracht hen vroeg, op 3-jarige leeftijd, naar muziekles. Beiden bezochten ook een jeugdtheaterschool, maar, zegt Hester: 'Liever geen matig actrice met de naam van een gelukte vader.' Floris: 'Ik heb lang getwijfeld, maar kan mij echt verliezen in muziek.' Bram: 'Het zijn performers. Ze groeien in het bijzijn van publiek.'

Floris tegen Bram: 'Kan het zijn dat je zo weinig herinneringen hebt aan je moeder, omdat je ze verdrongen hebt? Omdat ze er bovendien vaak niet was?'

Bram: 'Vast. Maar moet dat in de krant? Ik heb het verdriet waarschijnlijk nooit toegelaten. Na de oorlog kwam ik in de klas met overlevenden van kampen. Die hadden pas iets meegemaakt.'

Hester: 'Nare dingen stopt mijn vader weg, die filtert hij uit. Familietrek.'

Eén ding nam Bram zich heilig voor, toen zijn oudste zoon 9 werd. 'Het zal mij niet gebeuren dat mijn kinderen net zo weinig herinneringen aan mij hebben als ik aan mijn moeder. Ik heb veel met ze gedaan.'

Dan, vrolijk: 'We hanteren graag familietaal. Als ik zeg: 'Dat vind jij leuk!', antwoorden zij standaard: 'O ja? Dat bepaal ik zelf wel'.'

De drievingerige luiaard, 28/2 Koninklijke Schouwburg, Den Haag; 8 en 15/3 Diamanttheater, Den Haag; 19/3 Singer, Laren; 25/4 Evertshuis, Bodegraven.

Bram van der Vlugt is vanavond te gast in Opium TV (NPO 2, 21.10 uur) en vertelt 27/2 over leven en werk in DeLaMar Amsterdam, in een gesprek met Annette Embrechts, theaterredacteur voor de Volkskrant.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden