Lange roept op 'over alle clichés en eendimensionale voorstellingen van Mohammed heen te stappen'


Christian Lange: Mohammed – Perspectieven op de Profeet; AUP; 199 pagina's; € 14,99.

Dante kwam hem tegen in de achtste kring van de hel. Daar stond Mohammed, die ‘stichter van schandaal en schisma’, zichzelf open te scheuren. Van kop tot kont. ‘Geen vat kan door verlies van duig of hoepel zó wijd gapen als hij die ik zag, gespleten vanaf de kin, tot waar men scheten laat.’ Toeristen kunnen Mohammed nog steeds in de hel tegenkomen, in de San Petronio in Bologna. Een immense muurschildering toont satan omringt door zondaars, waaronder Mohammed, naakt, vastgeketend. Een duivel probeert zijn hoofd eraf te trekken. De middeleeuwers wisten wel raad met de profeet.

Sindsdien is het westerse beeld van Mohammed flink opgeschoven. Van bedrieger tot (zo rond 1850) geniale romantische held die een wereldrijk stichtte. En anno 2018 bloeit in Europa het debat over de ‘historische Mohammed’. De Utrechtse hoogleraar arabistiek Christian Lange denkt niet dat wetenschappelijk onderzoek veel invloed zal hebben op ons beeld van de profeet. In zijn Mohammed schetst hij de Arabische visies (de bijna-heilige, het grote voorbeeld, de Mohammed van de mystici), gevolgd door de westerse beelden: duivel, bedrieger, genie. Een keurig overzicht dat, eenmaal aangeland in de recente geschiedenis, al snel ontspoort. Vanaf dat moment bespreekt Lange de bekende reeks aanslagen en mediaschandalen.

Het islamitische beeld van Mohammed is al eeuwen hetzelfde, stelt hij. Mohammed is onaantastbaar. Kom je aan hem, kom je aan de gelovige. Volgens Lange moeten we daar rekening mee houden. Hij noemt moslims gevoelig. Wie daarentegen vindt dat Mohammed best afgebeeld mag worden met een bom in zijn tulband, is volgens Lange onwetend en arrogant. Tegelijkertijd beschrijft Lange de verstikkende werking van dat mierzoete Mohammedbeeld in de Arabische wereld. Filmmakers, romanschrijvers, biografen – iedereen moet steeds weer hetzelfde verhaaltje vertellen. Mohammed mag alleen maar geweldig zijn. Wie iets anders suggereert, of zelfs maar wat vrijer met het verhaal omgaat, zoals Naguib Mahfouz, kan rekenen op giftige aanvallen van geestelijk leiders en moet vrezen voor zijn leven.

Lange gaf de epiloog van zijn boekje de titel: ‘De toekomst van Mohammed’. Wie zal overheersen? De autoritaire, de orthodoxe Mohammed van de salafisten, of toch de tolerante, de verzoenende Mohammed van meer progressieve moslims? (Aan dat laatste beeld heeft hij merkwaardig genoeg tot op dat moment geen enkele aandacht besteed.) Lange doet geen voorspelling. Het enige dat hij kan zeggen is dat Mohammed ‘voor moslims altijd een voorbeeld zal blijven’. In de laatste zin van zijn boekje roept hij niet-moslims op ‘over alle clichés en eendimensionale voorstellingen heen te stappen’. Dat advies lijkt me ook nuttig voor moslims.

cover besproken boek Foto rv
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.