Landschap van Zuurmond kent vele levens

Een onzichtbare hand leidt hem, dat kan haast niet anders. De landschappen die Ronald Zuurmond schildert bestaan niet, of misschien toch wel?...

ERIC VAN DEN BERG

Van onze verslaggever

Eric van den Berg

DORDRECHT

Want: wie zegt trouwens dat het landschappen zijn? Beetje makkelijk. Het zijn schilderijen - soms bijna driedimensionaal, zo dik zit de verf erop - van leegte, van ruimte, van stilte vooral. 'Eigenlijk ben ik er niet zo mee bezig.' Dit is Het Lot, zión Lot, en omdat het de laatste tijd zo goed gaat, wil hij het wel een Winnend Lot noemen.

Zuurmond (33) mag zichzelf sinds kort succesvol kunstenaar noemen. Kennelijk. Hij begrijpt zelf niet waar plots de aandacht voor zijn werk vandaan komt. Eerst een solo-expositie in galerie De Praktijk in Amsterdam - alle schilderijen binnen een week verkocht, voor prijzen tot tienduizend gulden - en nu een tentoonstelling in het Dordrechts Museum, waar de conservator moderne kunst, Moniek Peters, in hem al een grote ziet.

'Het is zijn eigenheid', zegt Peters. 'Landschappen zijn een uitgekauwd onderwerp, maar híj weet er toch iets nieuws mee te doen. En het is zijn techniek. Soms zijn de lagen heel dik, soms schuurt hij een laag er weer af. Zo krijg je die heel bijzondere lichtwerking.'

Zo had Zuurmond zelf het nog niet gezien. 'Dit ontstaat gewoon zo, het is niet bewust. Ik schuur een verflaag eraf als ik vind dat het schilderij is mislukt, als het niet goed genoeg is. Ik begin dan opnieuw op hetzelfde doek. Zonde om weg te gooien. Vroeger zeker, toen had ik helemaal geen geld.'

Eén schilderij uit 1997 - Zonder Titel, maar zo heten bijna alle werken omdat de toeschouwer deelgenoot moet worden van zijn eigen landschap - heeft tien eerdere levens gehad. Ooit was het bedoeld als een uitzicht vanuit een McDonald's-restaurant (niet goed, eraf), toen werden het reusachtige pantoffels (ook met roze werd het niks), daarna schilderde hij zijn rijdend palet (helaas), maar uiteindelijk werd het toch een landschap, met erfenissen van al die mislukte schilderijen, gezien door een onzichtbaar venster.

Voor zover Zuurmond kan nagaan, bestaat ook het venster niet. Hoewel, het zou het venster bij zijn oma in Scheveningen kunnen zijn, waar hij vaak logeerde en tekende. Zij woonde op 1-hoog, en ook dit landschap is van bovenaf geschilderd ('zo wordt het vlakke land wat minder vlak'). De vingerplant die bijna altijd in het beeld staat (en op een boomstam lijkt) is die van zijn ouders.

Zuurmond ziet te pas en te onpas vensters en doorkijkjes. Als hij midden in een gesprek één oog dichtdoet, kijkt hij met het andere oog door een raam naar buiten. Het kozijn is het kader, zoals later de rand van het doek een kozijn zal zijn. 'Kijk naar die muur achter je! Zo vervallen. Daar gebeurt niks, dat is net zo goed een leegte.' Die leegte ziet hij in elk landschap, zelfs in het centrum van Dordrecht. 'Mooi hè? De lucht staat als een kaart achter die huizen.'

In zijn atelier aan de rand van Tilburg, in een complex dat ook wordt gebruikt als zwakzinnigeninstelling, heeft Zuurmond de ramen deels dicht moeten smeren. De buren gluurden steeds naar binnen, om te zien wie er nu in 'hun' huis zit. Weg omgeving, jammer. En dit was toch zijn eerste stek met uitzicht op zijn geliefd Hollands landschap. Had hij nooit gehad, niet in Den Haag, zijn geboortestad, en niet op zijn kamer in Tilburg.

Nu heeft hij niet echt een uitzicht nodig voor zijn werk. Oever (1996), een felgekleurd schilderij met iele, zelfs ijle bomen aan een Tilburgs water, vindt zijn oorsprong in een omslag van een tijdschrift van Natuurmonumenten, zijn schildering van vier pantoffels ('echt landschappelijke pantoffeltjes') in een foto uit een Wibra-folder. De straten die op veel doeken voorkomen kunnen overal vandaan zijn gehaald. 'Laatst zag ik in de krant een foto met fietsers. Een straat, erachter huizen. In China was het, geloof ik. Die huizen heb ik eraf geknipt. Misschien kan ik er nog wat mee.'

Toeval staat hem bij, toeval is zijn leermeester, toeval is zijn antwoord op alles. Altijd geweest. Zuurmond ging naar de sociale academie omdat hij bij uitzendwerk in de fabriek iemand sprak die toch maar weer naar school ging, hij begon met tekenen omdat iemand uit zijn studentenhuis goedkoop wat lessen wilde geven. En dat was een 'thuiskomst': 'Dat rommelige, daar houd ik van. De hele middag ben je aan het tekenen, en dan kom je buiten en dan blijkt dat de wereld gewoon verder heeft gedraaid, dat het ineens donker is, en dat er nog steeds mensen op straat lopen.'

Het tekenen was een verademing vergeleken met de studie sociologie die hij inmiddels was begonnen. 'Ik moest steeds dingen formuleren, dat kon ik niet, ik wijdde maar uit. Ik heb er zes jaar over gedaan om te kunnen concluderen dat ik geen conclusies kan trekken.'

Om 'toch iets af te maken' haalde hij zijn bul, in 1991. 's Middags om vier uur, weet hij nog - feestje in de mensa, daarna direct door naar zijn eerste les aan de Academie voor Beeldende Vorming, eveneens in Tilburg. Niet afgemaakt, hij hield niet van opdrachten.

Zuurmond is nu eigen baas, kan zelfs leven van zijn schilderkunst. Hij heeft er een nine to five-baan van gemaakt: opstaan, kopje thee, boterhammen smeren, om half negen in zijn atelier, halfuurtje pauze, om vijf uur naar huis. 'Zo moét ik het wel doen. Ik kan niet zomaar op inspiratie gaan zitten wachten. Het lukt een paar keer per jaar, of drie keer in de week.'

Hij mengt, hij kwast, hij sleept een handdoek over het doek om een weg te schilderen, hij mengt nog eens, doet wat verf opzij, schraapt verf van een ander schilderij, zet zijn gedachtenstroom stil met Miles Davis of liederen van Schubert. En hij morst. Een druppel op de pantoffels (Zonder Titel, 1997). En juist die druppel had Zuurmond nodig: 'Linksonder. Zo was de compositie af.'

Ronald Zuurmond: 't Vlakke Land. Dordrechts Museum, t/m 22 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden