Land van kleine gebaren

Nieuwe editie van succesvol handboek eindigt met vraagteken

Hans Wansink

Toen de eerste druk van Land van kleine gebaren verscheen (1999) ging het geweldig met Nederland. De economie groeide en bloeide, iedereen had werk en de belastingen konden omlaag, want voor het eerst sinds dertig jaar kwam er meer geld binnen dan er werd uitgegeven. Premier Kok was vol vertrouwen dat het land klaar was voor de 21ste eeuw.

De geschiedschrijvers wezen op de traditie van de drie c's: compromis, coalitie en consensus. Die traditie, waarbij organisaties van opposanten niet alleen werden getolereerd, maar zelfs volop financieel werden gesteund, zou onvrede effectiever absorberen dan in andere westerse landen. De auteurs vergeleken onze politieke cultuur met kleinkunst: meer cabaret dan drama.

Maar, geeft Piet de Rooy in de herziene achtste druk van het handboek ruiterlijk toe, na de aanslagen van 11 september 2001 werden 'de kleine gebaren in dit land snel groter en wilder'. Met Fortuyn 'belandde de politiek in een achtbaan'. Geen reden voor de auteurs om de titel van hun boek te wijzigen, wel om hun lofzang op het poldermodel af te zwakken en een kort hoofdstuk toe te voegen met als titel In de war en als ondertitel nieuwe instabiliteit 2000-2012.

Die instabiliteit had te maken met het onvermogen van de gevestigde partijen om de onvrede te kanaliseren inzake matige publieke dienstverlening, stijgende criminaliteit en gebrekkige integratie . Fortuyn en Wilders profiteerden daarvan. Maar, besluit het boek met een vraagteken, heeft het populisme meer te bieden dan 'zeggen wat je denkt'?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden