Lage dwangsom voor SBS6 is gerechtelijke dwaling

Als iedereen vonnissen maar aan zijn laars gaat lappen, zoals SBS 6, zijn we hard op weg naar een anarchie....

Bij een in kort geding gewezen vonnis verbood de Amsterdamse Voorzieningenrechter SBS 6 om op straffe van een dwangsom van 15.000 euro uit te zenden wat deze commerciële zender afgelopen zondagavond tóch uitgezonden heeft: de in een tbs-kliniek gemaakte opnamen waarbij de tot levenslang veroordeelde Koos H. herkenbaar in beeld werd gebracht, zijn leefomgeving was te zien en zijn stem te horen. Koos H. – voor wie wij geen enkele sympathie opbrengen – had deze rechter alleszins begrijpelijk verzocht om de dwangsom op 1 miljoen te stellen. Een dwangsom dient als prikkel om zich te houden aan een rechterlijk bevel en kan daarom hoog zijn. Zo is de Staat der Nederlanden, die zich overigens aan kortgedingvonnissen pleegt te houden, eind vorige eeuw eens een dwangsom opgelegd ten bedrage van een half miljard gulden.

Waarom de nu door SBS 6 verbeurde dwangsom van 15.000 euro niet op een veel hoger bedrag is bepaald, valt uit het vonnis niet op te maken. De rechter had hier geen motiveringsplicht, waarmee niet gezegd is dat de rechter in het algemeen geen toelichting zou mogen geven.

Die beslissing om de dwangsom zoals overwogen in het vonnis (overigens juridisch minder gelukkig geformuleerd) zeer fors te ‘matigen’, is in elk geval moeilijk uit te leggen. Deze beslissing heeft SBS 6 mogelijk gemaakt om, zoals Peter R. de Vries naderhand zei, een ‘afweging’ te maken: Houden we ons aan het rechterlijk verbod of betalen we 15.000 euro? De Vries benadert het als het maken van een snelheidsovertreding en het voor lief nemen van de kans op de daarop gestelde boete – de ‘vrijheid kan je kopen’-benadering.

De Vries miskent hiermee al dat iedereen zich, buiten het geval van rechtvaardigingsgronden, te houden heeft aan de verkeersregels, die doorgaans juist en vooral mede met het oog op de veiligheid van de andere weggebruikers uitgevaardigd zijn. Tevens dat het accepteren van een strafrechtelijke sanctie niet verhindert dat die veiligheid afneemt, iets wat wij nota bene wekelijks te zien krijgen in een tv-programma van uitgerekend diezelfde omroep waarin verkeersovertredingen en –misdrijven op tamelijk moraliserende wijze (met medewerking van een officier van justitie) aan de kaak worden gesteld. En als men dan toch vergelijkt, dringt zich dan niet veeleer het geval op van iemand die eenmaal een tijdelijke rijontzegging heeft gekregen en niettemin na een ‘afweging’ besloten heeft te gaan rijden? Zoals wij allen al weten, levert dat geen overtreding op maar een misdrijf en dat is juridisch geen gering verschil.

Kan van wettelijke voor iedereen geldende voorschriften nog gezegd worden dat zij ‘slechts’ in abstracto gelden, in een rechterlijk vonnis is door een onafhankelijke en onpartijdige instantie een beslissing gegeven in een concreet geval. Partijen hebben hun standpunten naar voren kunnen brengen en dienen zich neer te leggen bij de uitspraak. Als in het ongelijk gestelde partijen na eigen ‘afweging’ vonnissen aan hun laars gaan lappen, zijn wij hard op weg naar een anarchie.

Wij mogen niet voor eigen rechter spelen. Niet valt in te zien waarom SBS 6 niet zou hebben kunnen volstaan met het in beeld brengen en voorlezen van citaten. Dit klemt nog temeer, omdat evenmin valt in te zien waarom het vanuit een oogpunt van vrije nieuwsgaring en berichtgeving nodig zou zijn om die opnamen tóch in strijd met een rechterlijk verbod uit te zenden, waarbij van belang is dat er aan het vonnis zelfs nog geen begin van een juridische misslag valt te ontwaren op grond waarvan het waarschijnlijk zou zijn dat het in hoger beroep geen stand zou houden. En waarom kon SBS 6 niet gewoon eerst een beslissing in hoger beroep afwachten, bijvoorbeeld in het kader van een zogeheten turbo-spoedappèl?

Terug naar het ‘matigen’ van de dwangsom. Volgens de rechter is hetgeen bij vonnis verboden is, onrechtmatig jegens Koos H., schending van ook zijn privacy. Natuurlijk kun je daar verschillend over denken, maar de rechter heeft met dat oordeel A gezegd, en het is een prangende vraag waarom de rechter niet ook gewoon B gezegd heeft. Immers, reeds te verwachten was dat SBS 6 gewoon koel zou calculeren – kijkcijfers en voordelen daarvan afgezet tegen de prijs van de opgelegde dwangsom. Of was het een vorm van dedain voor de rechterlijke macht en haar taak binnen onze rechtsstaat?

Wie beslist dat een belang bescherming behoeft door het treffen van een ‘onmiddellijke voorziening bij voorraad’, maar vervolgens nalaat om de rechtsbescherming ook daadwerkelijk reëel en effectief te laten zijn, geeft een signaal af dat het opgelegde verbod eigenlijk niet werkelijk serieus genomen zou hoeven te worden. Uiteraard sluiten wij geheel uit dat de rechter onbewust Koos H. eigenlijk helemaal niet heeft willen beschermen. De dwangsombeslissing is – om de woorden van Peter R. de Vries maar te gebruiken – een geval van gerechtelijke dwaling.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.