Lady spins the truth

In het nieuwste Billie Holiday-boek, dat van John Szwed, blijkt maar weer eens hoezeer haar beroemde autobiografie Lady Sings the Blues een loopje nam met de wekelijkheid. Nou en?

Beeld Charles Hewitt / Getty

Haar stem is in 1959 verstomd, maar haar muziek klinkt nog volop. Met haar zang overleefde Billie Holiday de rock- en poprevolutie. De enige van haar generatie die dat ook overkwam, is Frank Sinatra. Wereldidolen als Bing Crosby en Doris Day zijn inmiddels versteend tot historische fenomenen, terwijl Sinatra en Billie Holiday nog altijd eigentijdse collega's inspireren, van Rod Stewart tot Robbie Williams en van Erykah Badu tot Amy Winehouse. En ook hun veelbewogen levens blijven het publiek fascineren.

Meditatie

Er zijn tientallen boeken aan Billie Holiday gewijd, te beginnen met haar eigen Lady Sings the Blues uit 1956. Solide biografieën zijn er van Donald Clarke (Wishing on the Moon, 1994) en Stuart Nicholson (Billie Holiday, 1995). John Chilton concentreerde zich op haar muzikale loopbaan (Billie's Blues, 1975) en Robert O'Meally deed een poging tot psychologische duiding (The Many Faces of Billie Holiday, 1991).

Wat kan een auteur daar, in de aanloop naar haar honderdste geboortedag op 7 april, nog zinvol aan toevoegen? John Szwed, hoogleraar jazzstudies aan Columbia University in New York, publiceerde eerder biografische studies van Miles Davis en Sun Ra. Met zijn Billie Holiday - The Musician and the Myth heeft hij niet de zoveelste biografie willen schrijven, zegt hij, maar 'een meditatie over haar kunst en de relatie tot haar leven'.

Beeld William Gottlieb / Getty

Bronnen

Er is één grote bron waaruit de meeste boeken over Billie Holiday putten: de research van Linda Kuehl, die zich met onstuitbare energie jarenlang op haar onderwerp stortte, tot ze in 1979 om nog altijd mysterieuze redenen een eind aan haar leven maakte.

John Szwed maakt ook gebruik van haar nalatenschap, maar hij heeft daarnaast toegang weten te krijgen tot de complete documentatie rondom Lady Sings the Blues: de eerste versie van de tekst zowel als de correspondentie met advocaten en anderen over schrappingen die werden geëist.

Dat boek begint met de beroemde woorden: 'Mam en Pa waren nog kinderen toen ze trouwden. Hij was achttien, zij was zestien, en ik was drie.' Later is overtuigend aangetoond dat elke mededeling in die openingsalinea onwaar was. Op Billie Holiday's geboortedag was haar moeder negentien, haar vader zeventien, en tot een huwelijk is het nooit gekomen. En ook de rest van Lady Sings the Blues bleek verre van betrouwbaar.

Waarheidsgehalte

Szwed laat zien hoe co-auteur William Dufty aan dat begin kwam. De elementen ontleende hij aan een dagbladinterview met Billie Holiday uit 1945, en vervolgens gaf hij er zijn eigen journalistieke schwung aan.

Voor hij aan het project begon, had hij haar gevraagd hoe zij het wilde aanpakken. 'You're the writer, I'm the singer. You write it', antwoordde Billie Holiday.

Die houding stelde haar ook in staat om later, toen de twijfel over het waarheidsgehalte van Lady Sings the Blues oplaaide, te beweren dat ze het boek nooit had gelezen (Miles Davis zou haar voorbeeld in 1989 volgen, toen zijn autobiografie verscheen).

Pikante verhalen

De lijst passages die onder druk van advocaten of op last van de uitgever moesten vervallen, is lang. Het zijn vaak pikante verhalen over Orson Welles (wiens affaire met Billie Holiday tijdens zijn huwelijk met Rita Hayworth voortduurde), over de Britse acteur Charles Laughton (die Billie Holiday met een cheque van 1.500 dollar beloonde voor de marihuana-sigaretten en de zwarte jongens in Harlem die ze voor hem regelde), en over haar lesbische avonturen met blanke society-dames.

Het curieuze is dat deze ware geschiedenissen verborgen moesten blijven, terwijl niemand struikelde over de vele feitelijke onjuistheden in het boek. William Dufty zei dat hij niet als fact-checker wilde fungeren; het waren de woorden van Billie Holiday.

Historische verantwoording

John Szwed werpt een terechte vraag op: 'Als een autobiografie haar unieke karakter ontleent aan het feit dat zij is gebouwd op de persoonlijke herinneringen en observaties van het onderwerp, is het dan de taak van de co-auteur of ghostwriter om het onderwerp kritisch te ondervragen of erop aan te dringen dat zij haar gedachten over haar eigen verleden verandert?'

Al met al luidt de conclusie: het is hoog tijd dat het oorspronkelijke manuscript van Lady Sings the Blues wordt uitgegeven, inclusief de bijbehorende documentatie en liefst voorzien van een degelijke historische verantwoording.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden