Laatste ronde dreigt voor Museum Het Valkhof

Wat bij andere provinciale musea wel lukt, succes, is het Nijmeegse Het Valkhof niet gegund. Bezoekersaantallen lopen terug, tekorten stapelen zich op en publiekstrekkers blijven uit. Een reconstructie.

De huidige Gladiatorententoonstelling in Het Valkhof. Beeld Stef Verstraaten
De huidige Gladiatorententoonstelling in Het Valkhof.Beeld Stef Verstraaten

Een streekmuseum met wat oude Romeinse geschiedenis. Tot die status dreigt museum Het Valkhof af te glijden als er in Nijmegen niet snel iets verandert, waarschuwt museumdirecteur Arend-Jan Weijsters.

Aan het in gang zetten van die veranderingen komt Weijsters zelf voorlopig niet toe. Hij zit sinds december geschorst thuis na een conflict met de Raad van Toezicht (RvT). Opmerkelijk, hij was koud een jaar in functie.

Hoe kon het zo snel misgaan met de man die was aangesteld om Het Valkhof er weer bovenop te helpen? En wat kan Het Valkhof niet dat andere succesvolle provinciale musea wel kunnen?

'Graven naar de Toekomst'

Het gaat al een tijdje niet goed met het Nijmeegse museum. Bezoekersaantallen lopen terug, tekorten stapelen zich op, spraakmakende tentoonstellingen blijven uit. De laatste dateert alweer uit 2007: een expositie over de laatste dagen van de Romeinse stad Herculaneum. Het personeel is aangeslagen na een ontslagronde, noodzakelijk gemaakt door een gemeentelijke bezuiniging.

Aldus is de situatie als Weijsters in september 2015 het roer overneemt van interim-directeur Jan van Laarhoven. Dat is al geen gespreid bedje, maar volgens Weijsters komen er kort na zijn aantreden al een paar lijken uit de kast vallen; de boekhouding van het museum blijkt een rommeltje.

Weijsters laat de financiën doorlichten, pept zijn personeel op met teambuilding en schrijft een beleidsplan 'Graven naar de Toekomst'. In september 2016 krijgt hij zijn vaste aanstelling en gaat Het Valkhof de toekomst hoopvol tegemoet.

Museumdirecteur Arend-Jan Weijsters. Beeld
Museumdirecteur Arend-Jan Weijsters.Beeld

Kort daarna kantelt het beeld. Er ontstaan irritaties tussen Weijsters en de RvT. De kersverse directeur vindt dat de raad te veel op zijn stoel wil zitten, de toezichthouder klaagt dat ze te weinig inzicht krijgt in de cijfers.

Het conflict spitst zich toe op de verbouwing. Er lag een voorstel, goedgekeurd door de RvT, voor een renovatie van 8 miljoen euro. Een megalomaan project, vond Van Laarhoven al. Zijn opvolger Weijsters haalt er een streep doorheen, maar moet wel een verlies nemen van 8 ton aan voorbereidingskosten die al zijn gemaakt.

Weijsters schrijft een plan voor een 'bescheiden herinrichting' van 2,5 miljoen. Dat valt niet goed. Wethouder van Cultuur Bert Velthuis is not amused over het verlies van 8 ton en de aankondiging dat het museum een half jaar dicht gaat voor de verbouwing. De RvT ziet haar eigen plan gedwarsboomd en keurt Weijsters' voorstel af.

Fusiemuseum

De nieuwbouw van Museum Het Valkhof ging in 1999 open, nadat een jaar eerder twee Nijmeegse musea waren gefuseerd. De oude en moderne kunst van Nijmeegs Museum 'Commanderie van Sint-Jan' en de archeologische collectie van Museum G.M.Kam, met een accent op het Romeinse verleden, kwamen onder een dak. Hoogtepunten waren exposities over Jan Toorop (2003), beeldhouwer Shinkichi Tajiri (2004) en het Romeinse stadje Herculaneum (2007).

Intern geharrewar

Dan volgt een rondje bestuurlijk armpje drukken. Het management team en de ondernemingsraad, die pal achter Weijsters staan, zeggen in december het vertrouwen op in de RvT. Die schorst op haar beurt de directeur en stelt opnieuw Van Laarhoven aan als interim. Tot overmaat van ramp raakt Het Valkhof door het interne geharrewar een van zijn belangrijkste sponsoren kwijt. Eind december stopt de BankGiro Loterij haar jaarlijkse bijdrage van 2 ton omdat ze ontevreden is met de gang van zaken rond de verbouwing. Na acht jaar is 1,6 miljoen euro sponsorgeld, bedoeld voor de herinrichting, nog steeds niet besteed, aldus de loterij. Daarmee is de crisis, bestuurlijk én financieel, compleet.

Achteraf denkt Weijsters dat hij zich heeft stukgebeten op een 'Nijmeegs onderonsje'. Alle leden van de RvT zijn Nijmegenaren, interim-directeur Van Laarhoven en wethouder Velthuis zijn studiegenoten. Ronald Migo, voorzitter van de RvT, is een ex-wethouder.

Volgens Weijsters is het een publiek geheim dat hij niet de favoriet was van de RvT die een eigen, Nijmeegse, kandidaat op het oog had. Hij had wel de steun van het personeel. 'Het jongetje wil niet doen wat papa zegt', aldus Weijsters. 'Ze hadden die Amsterdammer niet nodig.' Onzin, zegt Ronald Migo, voorzitter van de raad. 'De benoeming was uitbesteed aan een bureau. Van vriendjespolitiek was geen sprake.' De RvT heeft opdracht gegeven tot een onderzoek naar de gang van zaken. Zolang dat loopt, hebben alle partijen een radiostilte afgesproken. 'Ik kan er veel over zeggen, maar ik houd mij daar aan.'

De uitkomsten van het onderzoek worden in april verwacht. Interim-directeur Van Laarhoven wil er niet op vooruitlopen, maar stipt wel twee structurele problemen aan waar Het Valkhof volgens hem mee kampt.

Tekst gaat verder onder de foto.

Het door Ben van Berkel ontworpen museum Het Valkhof. Beeld anp
Het door Ben van Berkel ontworpen museum Het Valkhof.Beeld anp

Lullige situatie

Anders dan bij andere provinciale musea is het door Ben van Berkel ontworpen gebouw eigendom van het museum, niet van de stad. Het onderhoud hangt het museum als molensteen om de nek. Daarnaast heeft het museum een nog een fuctie als beheerder van het Gelders archeologisch depot. De vraag is of dat logisch is.

Maar wat er vooral aan schort, zijn tentoonstellingen voor een breed publiek, aldus Van Laarhoven die als directeur van het Noordbrabants Museum succes boekte met exposities als Knus en Wauw! over de jaren vijftig en zeventig. 'Daar verdien je geld mee en creëer je draagvlak. Met je vaste collectie trek je nauwelijks extra bezoekers.' Het Valkhof drijft voor 90 procent op subsidies: jaarlijks 2 miljoen van Nijmegen en 1,4 miljoen van de provincie Gelderland.

Wat in Den Bosch en Groningen mogelijk is, kan in Nijmegen ook, zegt Van Laarhoven. 'Als je maar goede ideeën hebt.' Hij noemt als voorbeeld de Gladiatorententoonstelling in Het Valkhof die veel minder bezoekers trekt dan gepland. Volgens hem omdat de expositie te weinig appelleert aan thema's van nu. 'Een gemiste kans.'

De Gladiatorententoonstelling is een erfenis van zijn voorgangers, onderstreept Weijsters. En zo slecht is die niet. 'Het publiek waardeert de expositie met een 8,9.' Met de bezoekersaantallen ging het juist beter. 'In 2016 hadden we 90 duizend bezoekers, 15 procent meer dan in 2015.'

Ideeën had Weijsters naar eigen zeggen genoeg. Hij wilde 'actuele interventies' mogelijk maken door gastconservatoren, moderne kunst koppelen aan het verleden, samenwerken met de Radboud-universiteit. De vraag is of hij die kans nog krijgt.

'Het is een lullige situatie', zegt Van Laarhoven, die bezig is met het samenstellen van een nieuwe RvT. 'Ik wil eerst duidelijkheid hebben over wat er is gebeurd. Dan gaan we verder.' Een half jaar geeft Van Laarhoven zichzelf om orde op zaken te stellen. Daarna mag de oude of een nieuwe directeur de zaak overnemen en kan hij zich wijden aan zijn andere passie: de tango.

Bezoekersaantallen provinciale musea

Fries museum
2014 111.000
2015 98.000
2016 176.000

Noordbrabants Museum
2014 215.321
2015 181.534
2016 511.690 (waaronder 421.700 voor de Jheronimus Bosch tentoonstelling)

Museum Arnhem
2014 45.975
2015 61.113
2016 61.889

Groninger museum
2014 173.000
2015 209.000
2016 287.000

Fundatie Zwolle
2014 262.000
2015 311.000
2016 285.000

Museum Het Valkhof
2014 92.500
2015 79.000
2016 90.000

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden