Laatste hindernis voor bouw nieuwe paviljoen Van Gogh is weggenomen; Museum kan eindelijk genieten van supergift

Het is de grootste kunstgift ooit in Nederland gedaan en het Van Gogh Museum zat er jaren over in de piepzak....

Van onze verslaggever

Bob Witman

AMSTERDAM

De rechter verwierp gisteren de bezwaren tegen het 'Japanse koekoeksei', zoals bewoners het ontwerp van architect Kisho Kurokawa weinig vleiend noemen. Dat was de laatste slag, voor het Van Gogh althans, in 'de kleine oorlog' rond het Museumplein in Amsterdam. Het museum dreigde bekneld te raken in de ruzie tussen bewoners en gemeente over renovatie van het plein.

Als de expositieruimte volgens plan 1 januari 1999 opengaat, is het museum op de kop af tien jaar bezig geweest met het nieuwe paviljoen. In 1989 werd vastgesteld dat uitbreiding hard nodig was: 'Het museum is ooit gebouwd op een capaciteit van zeventigduizend bezoekers per jaar', zegt Boxma. 'Dit jaar verwachten we er 950 duizend.'

Twee jaar voor die constatering, in 1987, betaalde een Japanse zakenman een recordbedrag voor een van de drie versies van Van Goghs Stilleven met 14 zonnebloemen. Voor Yasuo Goto, president van Yasuda Fire & Marine Insurance, was deze aankoop geen belegging. Goto is groot bewonderaar van Vincent van Gogh. De zonnebloemen vormen zijn talisman. 'Sinds ik dit schilderij heb, is het mij en mijn bedrijf voor de wind gegaan', heeft hij gezegd. 'Ik vind het tijd om een gebaar te maken.'

Het zou een gebaar van 37,5 miljoen worden, waarmee hij in 1991 het Van Gogh Museum sprakeloos maakte. 'Het was allemaal verbazingwekkend snel rond', herinnert Boxma zich. Kort daarna lag er een ontwerp van Kurokawa, landgenoot van Goto. Maar 'het is een misverstand dat er een relatie bestaat tussen de donatie en de keuze van de architect', zegt Boxma.

Het paviljoen van Kurokawa komt te liggen tussen het huidige museum aan de Paulus Potterstraat en het Museumplein. De halve ellips wordt zes meter ingegraven en steekt veertien meter boven het maaiveld uit. Het staat los van het hoofdgebouw (een ontwerp van Rietveld) en is bestemd voor tijdelijke exposities. In de oude behuizing dreigt door deze exposities de vaste Van Gogh-collectie in de verdrukking te raken. 'Op drukke dagen moet je nu vanaf rij zeven de zonnebloemen bekijken', zegt Boxma.

De vlakke zijde van de halve ellips is gekeerd naar het bestaande museum. Aan die kant komen een sculpturentuin en vijver te liggen. Onder de vijver komt een gang naar het hoofdgebouw. Bovengronds loopt tussen beide gebouwen een 'museumpad'. Dat is een idee van de Deense landschapsarchitect Andersson, die ook tekent voor het gemeentelijke 'masterplan' voor het Museumplein. Het is dit plan waartegen bewoners zo massaal te hoop zijn gelopen. De inspraak- en bezwaarprodures namen zoveel tijd in beslag, dat het museum op sommige momenten vreesde de gift van 37,5 miljoen kwijt te raken.

'In Japan begreep men niet waarom het zo lang duurde', zegt Boxma. 'Daar bouwen ze een verdieping in één nacht, zeg maar.' Er is wel eens een vertegenwoordiger van de architect mee geweest naar een inspraakavond, in een poging begrip te kweken voor hoe die dingen in Nederland gaan. Dat was geen onverdeeld succes.

Oud-directeur R. de Leeuw (per 1 december directeur van het Rijksmuseum) heeft het bevrijdende telefoontje, dat gistermiddag kwam, net niet meer mogen meemaken. Boxma heeft de Japanse mecenas nog niet gesproken. Hij peinst nog over de juiste tekst voor een fax. 'Iets met een spreekwoord erin, dat is wel in hun stijl.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.