Onze weekendgids

Laat het kabbelen: deze succesvolle componist gaat af op zijn intuïtie

Hij is de koning van de rustig voortkabbelende muziek, scoort miljoenen streams op Spotify en vloog tot voor kort de hele wereld over voor optredens. Maar in kringen van de klassieke muziek halen ze hun neus op voor de successen van de Italiaanse meester Ludovico Einaudi. Dit is wat hem inspireert.

Pablo Cabenda
Ludovico Einaudi Beeld Beniamino Barrese
Ludovico EinaudiBeeld Beniamino Barrese

Het wiegt weer zachtjes in de wind en het parelt rustgevend op de piano, maar zijn nieuwste album Underwater verschilt in één opzicht opvallend met de rest van zijn werk, vindt Ludovico Einaudi (66) zelf. De plaat dient op geen enkele wijze als een drager van een muzikaal idee. ‘Er was geen vooropgezet plan over wat ik aan de luisteraar wilde laten horen, het was geen poging van mij om iets te demonstreren.’ Er was alleen een piano, een componist en zijn intuïtie.

De even bescheiden als succesvolle Italiaanse maker van neoklassiek, moderne mellow kamermuziek waar hele volksstammen op chillen, de man die op Spotify meer volgers heeft dan collega Mozart, zegt dat de muziek als vanzelf tot hem kwam. ‘Zonder dat mijn brein te veel ingreep in wat ontstond.’

Dat wil zeggen, nadat de componist van soundtracks voor films als Nomadland, Intouchables en de opera over vluchtelingen Winter Journey, tijdens de coronarust lange wandelingen door de heuvels van zijn thuisregio Piëmont had gemaakt. Eenmaal thuisgekomen, liet hij dan zijn vingers gedachteloos over de pianotoetsen glijden. Want dat was het dagelijkse ritueel voor de maestro in lockdown: eerst de natuur in, dan achter de piano.

‘De stilte die ik ervoer hielp me dieper in mezelf te duiken. Dat gevoel van natuurlijke harmonie tijdens die wandelingen probeerde ik thuis achter de piano te ervaren. Het leverde een sfeer op die ik wil delen met luisteraars.’

Underwater is het eerste echte soloalbum van Einaudi sinds I Giorni uit 2001. Corona gaf hem de gelegenheid, voor het eerst in lange tijd, om alleen met zijn gedachten te zijn. Zonder continu de aardbol rond te hoeven reizen, zonder gestoord te worden door een hectische wereld.

Zegt de man die de afgelopen vijftien jaar zelf in miljoenen huishoudens binnenkwam en met zijn album Elements in 2016 heel even meer verkocht dan popster Taylor Swift. De enige levendige componist die zalen vol twintigers en dertigers weet te trekken. En wie geen cd van Einaudi in huis heeft, kent hoogstwaarschijnlijk toch zijn werk, omdat stukken als Luminous en Natural Light geregeld als flarden sfeermuziek langswaaien op tv.

Einaudi is dan ook de koning van neoklassieke muziek. Beoefenaars van het genre bouwen met kalme, contemplatieve, niet te complexe melodieën aan droompaleizen van verstilling. En die zwaan die zo rustgevend op de hoes van Underwater dobbert laat zich lezen als de verbeelding van modern muzikaal valeriaan.

Maar niet iedereen wordt kalm van Einaudi’s muziek. In klassieke kringen krijgen ze er jeuk van en wordt Einaudi net zo licht bevonden als de dauwdruppels op zijn toetsen.

Hij haalt er zijn schouders over op.

‘Omdat ik zelf klassiek ben geschoold (Einaudi studeerde compositie bij de grote 20ste-eeuwse componist Luciano Berio en raakte daarna pas gefascineerd door popmuziek en minimal music, red.) weet ik dat de opvattingen in die hoek, over wat goede muziek is, erg benepen kunnen zijn. Als ik volgens die richtlijnen muziek zou moeten maken, was ik er allang mee gekapt. Begrijp me goed, ik ben ontzettend blij met mijn opleiding, maar op een gegeven moment had ik alles geleerd om met mijn muziek te bereiken wat ik wilde. Kennelijk moest ik eerst alle regeltjes kennen om daarna te concluderen wat ik wel en niet kon gebruiken om mezelf uit te drukken en mijn emoties met mijn publiek te delen.’

Liefhebberij: Fotografie

‘Toen ik kind was, speelde mijn moeder, die pianist was, vaak voor me. En net zoals mijn liefde voor muziek is verbonden met mijn jeugd, is fotografie dat ook. Als een jonge tiener kreeg ik van mijn zus een Rolleiflex-camera, die van mijn vader was geweest. Hij was al overgestapt op de minuscule Minox, je weet wel, van die schuifcameraatjes. Het voelde alsof ik in een andere wereld terecht was gekomen. Vanaf toen zag ik details die voorheen onzichtbaar voor mij waren. De hoesfoto van Underwater is van mijn hand. Daarnaast vind ik het ook heel leuk en mooi om een visueel dagboek bij te houden van de dingen die ik gedurende mijn leven meemaak.’

Rolleiflex Beeld Getty Images
RolleiflexBeeld Getty Images

Boek: The Journal van Henry David Thoreau

‘Typisch zo’n boek dat ik nooit van A tot Z heb uitgelezen, maar wel altijd heb rondslingeren. Ik pak het soms op en lees er een willekeurige passage uit. Walden is natuurlijk Thoreaus bekendste werk. En net zoals in die roman, die een pleidooi is voor een harmonieus bestaan van de moderne mens met de natuur, beschrijft hij in zijn journals, zijn dagboeken, de natuur zoals die zich aan hem openbaart. ‘De eenden deden vandaag een dansje’ of ‘Vanochtend kon ik de eerste rijp zien’. Kleine, bescheiden observaties met een simpele schoonheid. Ik vind het puur, inspirerend en heel relevant voor ons nu. (In 2016 speelde Einaudi in de vrieskou van de Noordpool op een vleugel zijn Elegy For The Arctic, als onderdeel van een campagne voor een natuurreservaat aldaar, red.) Thoreau spreekt in feite de gedachten uit die ik heb als ik mijn wandelingen door de natuur maak.’

null Beeld

Cartoonist: Saul Steinberg

‘Steinberg is een van de gezichtsbepalende cartoonisten van The New Yorker geweest. Hij heeft die beroemde schets gemaakt van New York, View of the World from Ninth Avenue, maar ook soortgelijke verbeeldingen van de skyline van Italië. Zijn schetsen worden bevolkt door hoekige mannetjes en vrouwtjes, opgebouwd uit de noodzakelijkste lijnen. De milde ironie van zijn werk laat je inwendig gniffelen, terwijl de eenvoud, en daardoor de herkenbaarheid, zijn esthetische kracht is. (Op het scherm laat hij een plaatje zien van een expositie die hij heeft bezocht) Hier, een zwaan bestaat uit niets anders dan een paar curves en de diepte van de vijver wordt gesuggereerd door steeds korter wordende horizontale lijntjes. Inderdaad, die tekening heeft als inspiratie gediend voor de foto van de zwaan op de albumhoes van Underwater.’

null Beeld The New Yorker
Beeld The New Yorker

Film: Nomadland

‘En dan niet omdat ik zelf de muziek voor die film heb geschreven, maar omdat ik heel erg hou van de levenskracht van die film, die tegelijk een reflectie is van de bezieling van regisseur Chloé Zhao. Dat gegeven van een groep mensen, die bewust een leven aan de randen van de maatschappij heeft gekozen en een nomadisch bestaan leidt op eigen voorwaarden; het heeft iets vrijgevochtens, iets rebels. Die film laat zien dat je in deze maatschappij, die onze levens veel te veel beheerst, nog steeds een bepaalde mate van vrijheid kunt creëren en genieten. Dat idee van een nomadisch bestaan trekt me ook wel.’

Muziek: Traditionele West-Afrikaanse muziek

‘Ik heb veel van Afrikaanse muziek geleerd en heb met diverse Afrikaanse musici samengewerkt, onder andere de Malinese koraspeler Ballaké Sissoko. Daar is muziek altijd direct verbonden met het ritme van het dagelijkse leven. Een song is niet beperkt tot een drieminutengrens zoals in westerse popmuziek, maar kan net zo goed vijftien minuten of een half uur duren. Er is een overeenkomst tussen traditionele Afrikaanse muziek en de manier waarop ik heb geprobeerd mijn laatste album te maken: er was geen bewuste interventie van het brein bij de totstandkoming ervan. Het is compleet intuïtief. En dat geeft je een bepaalde vrijheid die ik erg koester. De makers van die muziek beschouwen zich niet eens als de scheppers van wat er uit hun handen komt. Ze zijn slechts het kanaal. De muziek komt uit de aarde en reist via hen de lucht in.’

Flora: Vetplantjes

‘Omdat ik door corona toch min of meer aan huis was gekluisterd, ben ik me een beetje met tuinieren gaan bezighouden. Ik heb nu een kleine kas die in de winter wordt verwarmd met daarin een verzameling van zo’n honderd vetplantjes. Het is fascinerend om naar ze te kijken. Omdat ze allemaal een andere vorm hebben die door hun groei steeds verandert, zijn het kleine kunstwerkjes met hun eigen verhaal. Levende sculptuurtjes haast.’

Liefhebberij II: Koken

‘Eten is iets wat ons allen ten diepste met elkaar verbindt. Ik kom uit Piëmont, een regio in het noordwesten van Italië met een sterke culinaire en wijntraditie. Ik woon zelfs op een wijngaard. De streek heeft behoorlijk bijgedragen aan de verscheidenheid van de Italiaanse keuken. Vitello tonnato en veel soorten risotto’s komen allemaal hiervandaan. Bovendien wordt nog steeds veel verbouwd in de regio. Ik vind het dan ook altijd fijn om een praatje aan te knopen met de landbouwers uit de buurt, die me op de hoogte brengen van hun gewassen en hoe ze erbij staan. En daarna ga ik met al die verse ingrediënten zelf aan de slag. Ben ik dol op. Je kunt het vergelijken met componeren: als je er eenmaal aan begint, komt er geen eind aan het experimenteren en het ontdekken van nieuwe dingen.’

vetplantjes Beeld Getty Images
vetplantjesBeeld Getty Images
Vitello tonnato Beeld ullstein bild via Getty Images
Vitello tonnatoBeeld ullstein bild via Getty Images

Sport: Tafeltennis

‘Een geweldige manier om te ontspannen en lol te hebben. Bij concerten staat backstage altijd een tafeltennistafel klaar. Daar speel ik op, soms voor, maar meestal na het concert. Onlangs heb ik een Chinese leraar in de arm genomen, een atleet die meedeed aan de Olympische Spelen van 2000 in Sydney. En het werkt, want ik word er steeds beter in. Misschien vind ik het ook zo leuk omdat ik zelfs bij tafeltennis een link leg met muziek: je hebt het ritme dat wordt gedicteerd door de batjes en de bal, dan de manier waarop je de bal slaat om een bepaald effect te bereiken dat weer resulteert in een totaal andere klankkleur. En uiteindelijk roept het bij mij dezelfde ontspannende sensatie op als muziek.’

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

CV

23 november 1955 Geboren in Turijn. Zijn grootvader van vaders kant was Luigi Einaudi, de tweede president van Italië.

1982 Verdi Conservatorium in Milaan, vervolgt hij zijn opleiding bij componist Luciano Berio en ontvangt een studiebeurs voor het Tanglewood Music Festival in Massachusetts.

Middden jaren ’80 Legt zich toe op muziek voor dans, multimedia-installlaties en piano.

1988 Release van het experimentele debuutalbum Time Out.

1994 Soundtrack voor de film Da Qualche Parte in Città van Michele Sordillo. De eerste van vele.

1996 Le Onde, commerciële doorbraak.

2001 I Giorni.

2003 Diario Mali, samen met koraspeler Ballaké Sissoko.

2006 Het album Divenire komt op één in de iTunes classical charts.

2009 – Samenwerking met Anselm Kiefer: album Nightbook .

2010 Enaudi’s composities worden voor diverse tv-series en films gebruikt. Nuvole Bianchi bijvoorbeeld komt voor in de horrorfilm Insidious, de Britse tv-serie This Is England ’86 en Ricky Gervais’ dramaserie Derek.

2011 Soundtrack voor Intouchables.

2016 Sluit zich aan bij een Greenpeacecampagne voor de noordpool en speelt daar zijn Elegy For The Arctic.

2019 Winter Journey, Einaudi’s eerste opera, die handelt over vluchtelingen.

2020 Soundtracks voor The Father (Florian Zeller) en Nomadland (Chloé Zhao).

2022 Underwater, eerste solo-album in twintig jaar.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden