INTERVIEW

'Kwam die doos tissues toch goed van pas'

Nena is een bijzonder speelfilmdebuut over een dochter en haar suïcidale vader. Regisseur Saskia Diesing, die de film op haar eigen jeugd baseerde, over wat dat bij haar teweegbracht - en welke rol actrice Abbey Hoes daarin speelde.

Beeld Nena

Terwijl ze aan het scenario van haar film Nena werkte, ging Saskia Diesing (42) voor het eerst in haar leven in therapie. Die praatsessies waren van grote invloed op de vorming van haar verhaal over haar puberjaren in Winschoten: terwijl zij op haar 16de relatief onbekommerd eigen lijf en gevoelens ontdekt, ziet ze toe hoe haar verlamde, aan een rolstoel gekluisterde suïcidale Duitse vader, gescheiden van haar Nederlandse moeder, in steeds heftigere mate worstelt met het leven.

Tissues

Net als het vaderpersonage in de film leed ook Diesings eigen vader aan MS: alleen zijn linkerhand kon hij bewegen. Hij was volledig afhankelijk van de hulp om hem heen en bracht zijn dagen door met schaken, lezen en televisiekijken.

'Er waren vroeger legio kinderen wier ouders gescheiden waren, maar die gingen in het weekeinde met hun vader naar de Efteling', zegt Diesing. 'Als ik naar mijn vader ging, zat ik te schaken en hadden we het over Faust, dingen die toch ergens boven je pet gaan. We gingen met elkaar om op een niet-fysieke, heel intellectuele manier.'

Dat leidde als vanzelfsprekend tot een emotieloze afstand wanneer ze over haar verleden sprak. 'De eerste keer dat ik aanschoof bij mijn therapeut maakte ik direct een lullige opmerking over de doos met tissues op tafel. Hij vroeg naar de relatie met mijn vader, ik dacht daar makkelijk mee weg te komen, vertelde over mijn vader in de tienminutenversie: ziek, suïcidaal, veertien jaar geleden overleden.

'Je doet er heel afstandelijk over, zei de therapeut. Maar wat voel je er nou eigenlijk bij? Voor het eerst zag ik het niet meer als een stoer verhaal uit mijn verleden. Ik had er een gebeurtenis van gemaakt waarover ik zogenaamd heel goed en open kon praten en daar prikte die therapeut dwars doorheen. Kwam die doos tissues toch goed van pas.'

De 16-jarige versie van Diesing wordt gespeeld door het acteertalent Abbey Hoes; met haar in het hoofd schreef Diesing het verhaal. 'Ik zag haar vijf jaar geleden in de korte film Maite was hier van Boudewijn Koole, waarin ze een 14-jarig meisje met leukemie speelt. Ik raakte zó ontroerd door haar. Terwijl ze weinig doet, gebeurt er veel in haar hoofd en vooral in haar ogen. Ik denk dat acteren veel te maken heeft met ogen en blikken en kijken. Bij Abbey zie je een heel natuurlijke, grote binnenwereld. Het is een uitzonderlijk slimme griet. Iemand die weinig nodig heeft, qua regie-aanwijzingen. En ze snapt goed waarover het verhaal gaat. We spraken niet zozeer over haar personage, het was ook helemaal niet de bedoeling dat ze veel op mij moest lijken, maar meer over haar tegenspelers. Stel je voor dat dit je vader is, zei ik dan. Daar stelde ze veel vragen over.'

Leidt Nena ook tot de doorbraak van Abbey Hoes? 'Ik hoop het heel erg. Het is écht een moeilijke rol: een verlamd personage als tegenspeler dwingt tot intiem spel.

Beeld Nena

'Een enge rol ook, dat zit hem in kleine dingen: van je okselhaar laten staan tot rondlopen in een veel te grote jas. We hielden nog wel een casting, maar haar rol lag eigenlijk al vooraf vast. Het is verbazingwekkend hoeveel ze van zichzelf heeft durven laten zien.'

Nena werd mede door Hoes een film waarmee Diesing probeerde 'schaamteloos romantisch' te zijn, ver weg van de afstandelijke ironie die het verhaal van haar jeugd tot dan toe kenmerkte. Nena's ontmaagding wilde ze bijvoorbeeld overtuigend filmen als een positieve ervaring. 'In films over volwassenwording hangt daar altijd een soort problematiek omheen, van die lullige boertigheid. Dat wilde ik niet, juist omdat ik het zelf ook als iets heel prettigs heb ervaren. Ik vond dat gedeelte van mijn leven, het ontdekken van mijn seksualiteit, een van de allerleukste dingen die er was. Als ik naar verhalen om mij heen luister, realiseer ik mij dat ik daar enorme mazzel mee heb gehad, hoor. Maar het is wel een verhaal dat te weinig wordt verteld.'

Melodrama

In 2003 maakte Diesing de korte film Du, over een vriendschap tussen een suïcidale Duitser en een lifter in een rolstoel. 'Dat was een belangrijke film voor mij. De thematiek van Nena zat daar al in - de botsing tussen culturen, de suïcidale man, de verlamde man - maar mijn uitwerking was veel rationeler, abstracter, droger. Ik was in die tijd fan van de Amerikaanse filmmaker Hal Hartley, zijn werk zit vol personages die met veel ironie boven zichzelf helikopteren, die niet in dialogen maar monologen met elkaar praten. Dat is een heel veilige manier om die thema's te verwerken: zo hou je het op afstand. Nu kijk ik liever naar de warmere en echtere films van Amerikaanse filmers als Noah Baumbach, Tamara Jenkins en Thomas McCarthy. De wat kleinere verhalen over intermenselijke verhoudingen, over mensen die zich niet als emotionele struisvogels gedragen. Ze laten dingen zien die pijnlijk zijn en tegelijk grappig en absurd.'

Beeld Nena

De verliefdheid tussen Nena en haar vriendje beeldt ze nu niet meer uit door het stel na een bioscoopavondje te laten discussiëren over de plotgaten in Back to the Future - de film speelt zich af in haar eindexamenjaar 1989 - maar door er gewoon een mooi liedje onder te zetten.

Vanzelf ging het niet, dat omarmen van haar gevoel. De fraaie scène waarin Nena vraagt of haar vader haar even wil vasthouden, waarna ze zijn arm over haar schouder trekt, kwam bijvoorbeeld uit de pen van co-scenarist en sparringpartner Esther Gerritsen. 'Ik liet die scène in eerste instantie eindigen met een grap over Kafka, maar volgens Esther was die scène nog niet af. Vervolgens schreef ze dat staartje. Ik blijf het lastig vinden, dat zoeken naar sentiment. Tijdens zo'n intiem moment wil ik er toch vooral het liefst géén sentimentele scène van maken.

'Het heeft iets geks: als filmkijker ben ik dol op de grootste melodrama's, zet de violen aan en ik ga er helemaal in mee. Maar het is blijkbaar nog altijd een grote stap om het zelf te maken. Je wordt er heel kwetsbaar van, toch?'

Denken en doen

Als je denkt, gaat het mis. De tagline van Nena verwijst naar de Amerikaanse honkballer Steve Blass (1942), zegt Saskia Diesing (foto). 'Hij was de succesvolste pitcher van Amerika. Van de ene op de andere dag kon-ie geen bal meer uit zijn handen krijgen, omdat hij ging nadenken. Nena is iemand die altijd het rationele als leidraad neemt. Denken over de dingen, beargumenteren, dan pas doen. Dat herken ik. Wanneer mensen vragen waarom ik een bepaalde keuze maak, heb ik nog steeds moeite om te zeggen: dat voel ik gewoon zo. Ik ben bang dat het oncontroleerbaar wordt.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden