Kurt Cobain: Montage of Heck is adembenemend

Het was heus niet de roem of de rock-'n-roll die hun tol eisten van Kurt Cobain, laat een prachtige documentaire zien.

Kurt Cobain in de documentaire Kurt Cobain: Montage of Heck.Beeld .

Er is al veel wat we denken te weten over Kurt Cobain. Hoe hij opgroeide in Aberdeen, Washington. Hoe hij van zijn band Nirvana van een gruizig gitaargroepje de belangrijkste rockband van de vroege jaren negentig maakte en dus wereldberoemd werd. En natuurlijk dat het daarna volledig misging. Cobain kon de druk niet aan, kreeg zijn heroïneverslaving niet onder controle en zou zichzelf op 5 april 1994 van het leven beroven, zijn vrouw Courtney Love en hun dochtertje van anderhalf, Frances Bean, achterlatend. En natuurlijk de inmiddels miljoenen Nirvana-fans voor wie Cobain de belangrijkste spreekbuis van hun generatie was geworden.

Brett Morgen, regisseur van de documentaire Cobain: Montage of Heck gaat aan al deze zaken zo goed als voorbij. Hij wilde niet vertellen hoe Cobain kon uitgroeien tot de rockster die hij tegen wil en dank werd. Ook staat hij nauwelijks stil bij de totstandkoming van Nevermind, het tweede Nirvana-album met de hit Smells Like Teen Spirit dat de band wereldberoemd zou maken.

Wat Morgen vooral wilde, vertelde hij vorige maand tijdens het South By Southwest Festival in Austin, was proberen uit te vinden hoe Cobain echt in elkaar zat. Wat dreef hem en wat waren zijn demonen? Antwoord op die vragen hoopte hij te vinden tussen de talloze super-8-filmpjes, audiocassettes, foto- en dagboeken die Cobain had nagelaten.

Als eerste kreeg Morgen van de erven Cobain (Courtney Love en Frances Bean) volledige toegang tot het archief. Bovendien hoefde hij zijn bevindingen niet te laten beoordelen door Love, die hem zelf voor de documentaire benaderd had, of dochter Frances Bean (inmiddels 22) die als 'executive producer' op de aftiteling staat. Zo groot was het vertrouwen blijkbaar.

Regisseur Brett Morgen op South By Southwest.Beeld getty

Morgen had de volledige vrijheid, en besloot zijn verhaal zo lineair en precies mogelijk te vertellen. Beginnend bij het begin, Cobains kinderjaren in Aberdeen, Washington, vastgelegd op aandoenlijke familiefilmpjes. En eindigend in het zwart, voordat Cobain sterft, 27 jaar oud.

Van meet af aan is Morgens vertelling adembenemend. Ontroerend zijn de vrolijke beelden van de kleine peuter Kurt die Kerstmis viert met zijn familie. Hij oogt gelukkig als hij in de camera roept: 'Hi, I'm Kurt Cobain.'

Maar dat geluk is tijdelijk. Cobains ouders gaan scheiden als hij 7 jaar oud is, en het is deze gebeurtenis die volgens Morgen van doorslaggevende invloed is op Cobains verdere leven. Morgen interviewt beide ouders apart, die allebei met enige wroeging uitleggen dat hun zoon sinds dat moment nooit meer dezelfde zorgeloze indruk maakte. Behalve Cobains ouders voert Morgen weinig pratende hoofden op. Vriendin Tracy Marander, Nirvana-bassist Krist Novoselic en Courtney Love komen voorbij, maar verder vertelt de regisseur zijn verhaal zonder voice-over aan de hand van foto's, filmpjes en knappe animaties. Fraai zijn de tot leven geroepen, door het beeld zwevende dagboekaantekeningen en -illustraties.

Van groot belang blijken ook de door Cobain in zijn tienerjaren volgekletste cassettebandjes. Heel openlijk praat hij hier over zijn problemen, zijn eerste seksuele ervaringen en het samenwonen met Tracy Marander. De audio-opnamen zijn door de (Nederlandse) animator Hisko Hulsing verwerkt tot filmpjes: realistische tekenfilmpjes, die soms minutenlang duren. Geen probleem, die lengte, omdat er vaak schitterende, onuitgebrachte Cobain-muziek onder gemonteerd is.

Het gebruik van Nirvana's liveopnamen is fantastisch. Nooit klonken liveopnamen zo goed, vooral die van liveconcerten. Daar moet Morgen een hele klus aan hebben gehad: het probleem van Nirvana live was altijd dat de band wat dunnetjes klonk, omdat Cobain zowel zong als gitaar speelde, wat vaak ten koste ging van het laatste. Pas op het laatst kwam er een tweede gitarist bij (Pat Smear).

Nederlandse inbreng

In februari 2014 werd de Nederlandse animator Hisko Hulsing gebeld door regisseur Brett Morgen. Deze had Hulsings film Junkyard (2012) gezien en 'het was precies wat hij wilde voor zijn Kurt Cobain-film, maar bij Amerikaanse makers niet kon krijgen'. Hulsing kreeg audiofragmenten opgestuurd, zoals een waarin Cobain verhaalt over zijn eerste zelfmoordpoging, toen hij 15 was. De storyboards die Hulsing vervolgens maakte, bevielen Morgen. Op basis van zestig olieverfschilderijen en zesduizend tekeningen, vervaardigd door een achttienkoppig team, maakte hij de animaties, waarvan er eentje 7minuten duurt. Hij werkte er vier maanden aan, 'zeven dagen per week, veertien uur per dag. In totaal had ik 27 man op de loonlijst staan'.

Een jonge Kurt Cobain speelt piano.Beeld ap

Dan zijn we al aan het eind van de film. Cobain is gelukkig getrouwd met Love. En wat kijken die twee elkaar in aanwezigheid van hun dochtertje liefdevol aan in de badkamer.

Prachtig ook hoe Morgen onder deze intieme beelden Cobain And I Love Her van The Beatles laat zingen. Een van zijn vele onbekende opnamen uit de nooit eerder ontsloten archief. Maar achter deze façade schuilt leed. Cobain lijdt aan zware maagpijnen die hij vergeefs met heroïne trachtte te verdoven. Courtney Love maakt hem gelukkig maar ook buitengewoon jaloers. Bloednerveus sigaretten rokend vertelt Love de regisseur dat Cobains zelfmoordpoging in Rome, begin 1994, vooral het gevolg was van diens vermoeden dat zij in Londen zou vreemdgaan.

Dat had ze inderdaad overwogen, maar hoe kon hij dat weten? Bovendien moest hij toch beseffen dat zijn vrouw een hopeloze flirt was. 'Ik flirt desnoods met stoelen', bekent ze in de film.

Dat het ook Cobain, net als zijn ouders, niet zou lukken een gelukkig gezin te stichten, was voor hem onverteerbaar. Met die wetenschap kon hij niet leven.

Kurt Cobain met zijn vrouw, Courtney Love en hun dochter, Frances Bean Cobain in 1992.Beeld reuters

Dat is wat Morgen met zijn even meeslepende als ontroerende film wil aantonen: Kurt Cobain pleegde geen zelfmoord omdat hij het rock-'n-roll bestaan niet aankon en evenmin omdat hij geen superster wilde zijn. Maar omdat het hem niet lukte en nooit zou lukken een gezond familieleven te leiden, wat zijn diepste wens was.

Misschien is zijn conclusie wat kort door de bocht, maar Morgen maakt zijn verhaal geloofwaardig met geweldig videomateriaal, prikkelende animaties en knap gedoseerde en, nog altijd, weergaloze muziek.

Kurt Cobain: Montage of Heck. Documentaire. Regie: Brett Morgen. Première 17/4. Vanaf 23/4 in 11 (Pathé) bioscopen.

Nirvana in 1991. (v.l.n.r.) Krist Novoselic, Dave Grohl en Kurt Cobain.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden