Review

Kunstwerken om te gebruiken

De kunst in het Arnhemse park Sonsbeek is er dit jaar niet alleen om naar te kijken. De objecten en paviljoens moeten worden gebruikt. De buitenkant heeft een binnenkant.

Bakehouse, een paviljoen van kunstenaar Alphons ter Avest in park Sonsbeek. Elke zaterdag werkt er een bakker uit een ander land. Beeld Maurice Boyer

Er wordt getrouwd in park Sonsbeek en het plaatje is blond: blonde bruid en dito bruidegom, hij met een uitbundige rossig-blonde baard en beiden in ivoorwitte kleding. Lachend staan ze voor de waterval in het Arnhemse stadspark.

En ze maken daar waarschijnlijk niet alleen elkaar, maar ook de curatoren van tentoonstelling Sonsbeek '16 gelukkig mee. De onregelmatig terugkerende beeldententoonstelling die sinds 1949 in het park en de stad Arnhem opduikt, heeft deze editie de interactie met en tussen het publiek als middel én als doel.

Elk geëxposeerd werk is op de één of andere manier in gebruik te nemen. Zo trouwt het paar niet alleen bij de waterval, maar vooral in het fantasmagorische paviljoen dat kunstenaar Rob Voerman eromheen bouwde. Kom er zoenen, picknicken, feestvieren, kopen, verkopen, praten met elkaar. De curatoren (het Indonesische collectief ruangrupa) noemen de door hen samengestelde editie transACTION: transactie in de meest basale vorm, een uitwisseling tussen de ene entiteit en de andere.

Zelfs aan de dieren is gedacht. Kunstenaar Rossella Biscotti maakte een voeder- annex speelplaats voor dieren, waarnaar je graag stiekem 's nachts in de bosjes zou willen zitten kijken.

Juweel

In park Sonsbeek, wat een juweel van een stadspark is dat toch, is de rondwandeling een groot plezier. Maze de Boer schonk het park een uit Jakarta geïmporteerde, bonte speeltuin (en liet Nederlandse speeltoestellen daarheen verschepen); Alphons ter Avest bouwde met zijn Bakehouse een schitterend houten paviljoen met daarin een werkende bakkersoven die elke zaterdag door een andere Arnhemse bakker wordt bemand - Nederlands, Turks, Italiaans, et cetera.

Er zijn in het park voorts een vergaderplaats (een spectaculaire tent opgebouwd uit reddingsvesten, u weet wel waarvan) een houtwerkplaats (waar overtollige bomen uit het park tot beelden worden gemaakt), een imposante open villa van bamboe en nog veel meer. Samen vormen de installaties een schematische minisamenleving of een open platform, zoals een van de curatoren het noemt, waar contact wordt gestimuleerd. Dus steek die smartphone (na het instagrammen, want fotogeniek is het allemaal óók!) weg, zet die reserves overboord en organiseer zelf een koorrepetitie in de 'schuilkerk' van Slavs&Tartars, diep in het park.

Beeld Maurice Boyer

Dienende rol

En dat is geen wens uit een folder: op de website is te zien hoe de Arnhemse bevolking (onder wie 10-jarige Lucas, die in juli zijn afscheidsfeest van school bij het werk van Louie Cordero viert) bezit neemt van de werken.

De kunst in een dienende rol: het is een duidelijke keuze van de hernieuwde directie van Sonsbeek. Heel anders dan de laatste editie van 2008, Grandeur (van curator Anna Tilroe). Toen zou de kunst ons boven onze dagelijkse beperktheid kunnen doen uitstijgen - het aloude bildungsideal. De Indonesiërs denken veel meer bottom-up, van onderaf opbouwend, en nemen de beperkingen van de mens voor lief.

Een gewetensvolle terugblik

In Museum Arnhem gebeurt wat je zou kunnen verwachten als je een Indonesisch curatorencollectief uitnodigt bij de voormalige kolonisator. De expositie 'transHISTORY' kijkt naar het koloniale verleden van Nederland en de gevolgen daarvan. Maar het gebeurt hier wel vanuit persoonlijke perspectieven, omdat die volgens de curatoren het meest spreken. Het resultaat is een afgewogen en prikkelende expositie. Hoogtepunt van de tentoonstelling is de installatie Office on the Run van de Tsjechische Eva Kotátková, met manshoge poppenkastpoppen, die op diverse zondagen in een performance tot leven komen.

Het door hen ingestelde 'ruru-huis', een open huis voor community artprojecten dat het afgelopen jaar voorzichtig steeds meer deelnemers trok, levert blaadjes en plaatjes van het verwachte buurtwerkniveau, maar daar gaat het niet om. De actie zelf was het doel en het wordt overal op deze manifestatie duidelijk met hoeveel inspanning, tijd, liefde en een luisterend oor dit langzaam maar zeker is opgebouwd.

Dat schept ook verplichtingen. Al die projecten in de stad die nog moeten komen (modeshows, een filmfestival, samenwerking met scholen, de lokale voetbalclub, een dansgezelschap...) zijn micro-injecties die voor welbehagen en, vooruit, de felbegeerde sociale cohesie kunnen zorgen (verbinden, was dat woord al gevallen?).

Fijnere stad

Een deel zal aan het publiek voorbijgaan en alleen voor deelnemers iets betekenen; misschien wordt Arnhem er een iets fijnere stad van. En dus heeft de organisatie van Sonsbeek, die met 2,3 miljoen over een ruim budget beschikte (dat voor ruim de helft uit het opgedoekte SKOR, een landelijke stichting voor kunst in de openbare ruimte, afkomstig is) iets waar te maken. Als er over vier en over acht jaar, wanneer de volgende, nu al financieel vastgelegde edities plaatsvinden, weer een heel andere koers gekozen wordt, zou die hele inspanning weer verdampen. Dat wens je zo'n pril huwelijk niet toe.

In 1949 vond voor het eerst een expositie van sculpturen plaats in park Sonsbeek in Arnhem. Sindsdien duikt onregelmatig een editie op, met een ook steeds wisselend karakter. Het begon na de oorlog met tamelijk traditionele beeldhouwkunst, maar sinds de editie van Wim Beeren uit 1971 is meer hedendaagse kunst te zien. Er volgden bekende tentoonstellingsmakers als Valerie Smith (1993), Jan Hoet (2001) en Anna Tilroe (2008), die 115 duizend mensen naar Arnhem wist te lokken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden