Kunstwerken in therapie

Musea maken hun collecties tegenwoordig op allerlei verrassende manieren toegankelijk voor het publiek. Het Centraal Museum in Utrecht onderwerpt kunstwerken aan een therapeutische sessie.

De sessie met de hofsleep. Rechts: therapeute Sifra NooterBeeld Fan Liao

De reeks performances Kunst in Therapie van kunstenares Emmeline de Mooij koppelt werken uit het Centraal Museum in Utrecht aan therapeuten. De Mooij vertolkt zelf steeds de stem van het kunstwerk en vertelt zo over hun zieleroerselen. Zondag was een 19de-eeuwse hofsleep uit de modecollectie aan de beurt: sjamanistisch therapeute Sifra Nooter probeerde de hofsleep te helpen uit haar keurslijf te komen. 'Ik kan amper ademen, mijn gevoel zit ver weggestopt', zei De Mooij namens de prachtige lichtpaarse sleep. Het publiek moest zich concentreren, net zoals een stam meehelpt bij sjamanistische rituelen, legde de therapeute uit. 'We spelen geen spelletje. Er is hier een mogelijkheid tot healing', sprak Nooter terwijl ze zachtjes op een trommel sloeg.

Toen De Mooij in 2014 genomineerd was voor de Volkskrant Beeldende Kunst Prijs, toonde Stedelijk Museum Schiedam een performance waarin een enorm piepschuimen hoofd in een rolstoel door een therapeute (De Mooij zelf) werd behandeld. Directeur Edwin Jacobs van het Centraal Museum raakte hierdoor geïntrigeerd en vroeg zich af of zoiets ook met collectiestukken mogelijk was. Hij nodigde De Mooij uit.

Meer therapiesessies

Maria met Kind (1635 - 1640), Hendrick Bloemaert (17/1)

Stoel (1991), Jan van de Pavert (31/1)

Landschap onder regenlucht (1943-1946), Carel Willink (14/2)

De performances vinden plaats van 15.00-15.30 uur. Reserveren: centraalmuseum.nl.

Psychologische potentie

Resultaat zijn deze therapeutische sessies, die niet alleen het geestelijk lijden van de kunstwerken verlichten, maar ze ook uit de vergetelheid halen om er een nieuw hedendaags kunstwerk van te maken.

Toch staan De Mooijs performances niet zomaar in dienst van museum of collectie. Therapie is een belangrijk onderwerp in haar oeuvre: 'Mijn hele familie zit in de geestelijke gezondheidszorg. Mijn vader is psychiater, mijn zusje psycholoog en we hebben in de familie ook een maatschappelijk werkster, een verpleegkundige en een priester. Sinds kort zie ik het als grote inspiratiebron voor mijn werk.'

De Mooij koos de kunstwerken zelf en zocht 'psychologische potentie', vertelt ze: 'Soms letterlijk. Het schilderij Landschap onder regenlucht van Carel Willink is zo duister. Duidelijk één grote depressie.'

Sessie met psychiater

Dat schilderij krijgt dus 14 februari een sessie met een psychiater die in stemmingsstoornissen is gespecialiseerd. Vaak zijn de klachten een interpretatie van De Mooij. In de eerste performance klaagde een felgekleurde installatie: 'Ze noemen me een paradijsvogel in het dorp! Ik vind dat kleur serieuzer moet worden genomen.'

Therapeut van dienst was toen De Mooijs vader. Hij raadde de felgekleurde installatie aan niet over haar eigen klachten te oordelen. 'Denkt u echt niet dat ik ernstig gestoord ben?', vroeg het kunstwerk. 'Nee, je bent niet gek, echt niet', antwoordde de psychiater. Ook de hofsleep kwam zondag een stukje lichter uit de sjamanistische sessie. Ze zal 'vaker haar korset even uitdoen'.

Van audiotours door BN'ers tot kunstwerken met gekke stemmetjes.

Strategieën van reanimatie (oude kunst komt tot leven) en recycling (oud kunstwerk wordt nieuw kunstwerk), waren de afgelopen tijd vaker in musea te zien. Bij reanimatie maken musea bijvoorbeeld afwijkende audiotours, zoals die door BN'ers van het Kröller-Müller Museum en het Stedelijk Museum Amsterdam. Kunstrecycling gebeurde vorig jaar in De Hallen Haarlem. Kunstenaar Erkka Nissinen maakte een licht- en geluidsinstallatie waarin hij schilderijen en sculpturen uit de collectie gekke stemmetjes gaf en ze zo samen een nieuw verhaal liet vertellen. Waarschijnlijk zal LuckyTV-maker Sander van de Pavert dit jaar zijn arsenaal stemmen lenen aan depotstukken van het Mauritshuis voor de tweede editie van het DWDD pop-up museum.

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden