Kunstwerk stelt leegstaand erfgoed aan de kaak

Rietveld Landscapes en Studio Frank Havermans stellen met hun creatie de omgang met leegstaand erfgoed ter discussie. Maandenlang werkten zij in het diepste geheim aan hun 'Secret Operation 610', een kunstproject in een oude vliegtuigbunker dat de sfeer van de Koude Oorlog doet herleven.

Rietveld Landscapes en Studio Frank Havermans werkten maandenlang in het diepste geheim aan hun 'Secret Operation 610'.Beeld Raymond Rutting / De Volkskrant

'Ga even achteruit, dit maakt nogal een lawaai', waarschuwt architect Rietveld. Hij staat op het punt de deuren van de vliegtuighangar te openen. Aan zijn opmerking blijkt niets gelogen; met een oorverdovende sirene schuiven de 80 centimeter dikke betonnen deuren langzaam open. 'De enige vliegtuigbunker hier die nog op authentieke wijze opent, schreeuwt Rietveld. 'Tijdens de Koude Oorlog gebouwd door de Amerikanen ter bescherming van hun F-15's tegen eventuele beschietingen.'

We zijn op de vroegere militaire vliegbasis Soesterberg. Voorlopig gesloten voor publiek, maar vanaf eind 2014 toegankelijk als natuurgebied.

'Voor beschietingen hoeven we gelukkig niet meer bang te zijn, maar we hebben wel moeten vechten om de originele hangar te behouden. Overheidsregeltjes met betrekking tot vluchtwegen maakten dat bijna onmogelijk', roept Rietvelds partner in crime Havermans. Als de rust is wedergekeerd worden we vanuit de hangar aangestaard door een mysterieus zwart object op rupsbanden en een vliegtuigwiel. 'We wilden iets van dezelfde heftigheid maken als de F-15's van weleer.'

'Zolang het maar geen bierkeet wordt'
Vanavond vond de officiële onthulling van het kunstwerk plaats. In de maanden voorafgaand werkten Rietveld en Havermans in het geheim aan hun Secret Operation 610. De rest van de crew werd opgedragen geen foto's op Facebook te plaatsen, want de geheimzinnigheid rondom het project moest de sfeer van de Koude Oorlog doen herleven. Het resultaat is niet alleen een imposant kunstwerk. Het is tegelijkertijd een gebruiksruimte voor onderzoekers. Een soort kantoor van de toekomst dat voor iedereen af te huren is. 'Zolang het maar geen bierkeet wordt.'

Binnenkort gaan studenten van de TU Delft de praktische functie van de mobiele sculptuur testen. Zij doen onderzoek naar duurzaam vliegen en hopen dankzij het futuristische interieur en het traag voortbewegen over de landingsbaan tot nieuwe inzichten te komen. Rietveld is er van overtuigd dat ze dat gaat lukken. 'Je moet niet vergeten dat er verder niemand op deze enorme vliegbasis aanwezig is. Als de deuren van shelter 610 eenmaal gesloten zijn is het hier helemaal stil. Je waant je echt op een andere planeet en kan plannen bekokstoven waar niemand anders weet van heeft. Net als tijdens de Koude Oorlog.'

Met een joystick rijden de heren het zwarte gevaarte langzaam naar buiten. 'Kan jij ook hoor, na een dagje oefenen.' Als kinderen zo blij met hun volwassen speeltje vertellen de ontwerpers over de oorspronkelijke opdracht die ze kregen van het inmiddels opgeheven Centrum Beeldende Kunst Utrecht. 'Ons werd gevraagd een meubelstuk te maken voor in één van de hangars. Een vast meubel zou echter betekenen dat de originele hangar aangetast zou worden. Iets dat we juist niet wilden. Vervolgens grapten we over een meubelstuk op wielen. In het begin leek dat niet reëel, maar voor we het wisten hadden we een vliegtuigwiel aangeschaft bij een handelaar uit Oss en konden we niet meer terug.'

Secret Operation 610 bouwt voort op eerdere thema's die Rietveld en Havermans met hun werk aan de kaak stelde. Met Vacant NL, een paviljoen van 10.000 zwevende gebouwtjes van blauw piepschuim dat symbool stond voor de leegstand in Nederland, maakte Rietveld in één oogopslag het probleem zichtbaar. Hij won er in 2012 de Rotterdam Designprijs mee. Havermans hield zich onder meer bezig met stedelijke herontwikkeling onder de naam Temporary Office for Urban Development.

Leegstand
Wat de kunstenaars met hun mobiele sculptuur willen laten zien is hoe er met leegstaand erfgoed omgegaan kan worden. 'Er staat zoveel overheidserfgoed leeg waar niets mee gebeurt. Herbestemmen is ons te traag en te duur. Je kunt beter op een innovatieve manier tijdelijk gebruik maken van dit soort cultuurhistorische monumenten. Dit insect op rupsbanden in deze vliegtuighangar maakt dat duidelijk.'

Met de onthulling van Secret Operation 610 start vanavond Festival De Basis op vliegveld Soesterberg. Dit weekend en volgend weekend is het terrein toegankelijk voor publiek en is er ook werk van beeldende kunstenaars Kaleb de Groot en Roosje Klap te aanschouwen. Daarnaast is er theater en muziek. Het festival is tegelijkertijd het slotstuk van het herdenkingsjaar van de Vrede van Utrecht.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden