Reportage

Kunstinstelling de Oude Kerk in Amsterdam opent ondanks de lockdown de deuren. ‘Kunst helpt ons te relativeren en over deze tijd van corona heen te kijken’

Alle musea in Nederland zijn dicht, vermoedelijk tot 26 mei, maar directeur Grandjean gaat niet meer wachten.

De Oude Kerk in Amsterdam is geopend voor een contemplatieve wandeling langs een installatie van de Argentijnse kunstenaar Aimée Zito Lema.
 Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
De Oude Kerk in Amsterdam is geopend voor een contemplatieve wandeling langs een installatie van de Argentijnse kunstenaar Aimée Zito Lema.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

De contemplatie komt vanzelf, als je door het middenschip loopt van de Oude Kerk in Amsterdam (1306). Het voorjaarslicht valt door de hoge glas-in-loodramen op de grafzerken van zeehelden en burgemeesters uit de Gouden Eeuw. Het befaamde orgel, met marmeren engelen en gouden guirlandes, reikt blinkend tot het 30 meter hoge plafond van gewelfd hout. In het koor klinken zachte stemmen van scholieren die gedichten voorlezen als onderdeel van een installatie van de Argentijns-Nederlandse kunstenaar Aimée Zito Lema.

Want ja echt, de Oude Kerk is weer open. Niet voor gebed (mag wel), maar voor kunst. Het museum biedt een gratis contemplatieve wandeling met een kop thee, want de temperatuur binnen is gelijk aan die van buiten. Directeur Jacqueline Grandjean bouwde afgelopen weken een tentoonstelling op die eigenlijk vorig jaar al geopend had moeten worden en deed haar deuren donderdag gewoon van het slot. Ondanks de lockdown. Alle musea in Nederland zijn dicht, vermoedelijk tot 26 mei, maar Grandjean gaat niet meer wachten. Tot grote opluchting van bezoekers die vol overgave de nieuwe kunstinstallatie over sociaal verzet op zich lieten inwerken.

‘Het verzoek kwam van deelnemers aan onze buitenwandeling rond het gebouw’, zegt Grandjean in een zijkapel van de kerk. ‘Waarom mogen wij binnen geen rondje wandelen?’ De tentoonstellingsruimte annex protestantse kerk meet 3.000 vierkante meter, en in het oudste monument van de hoofdstad waait het al eeuwen lekker door. ‘Dus ik dacht: ja waarom niet? Maar dan vragen we geen toegangsprijs. We doen dit uit medemenselijkheid, ter verlichting van de mentale nood tijdens deze eindeloze lockdown.’

Directeur Jaqueline Grandjean in de Oude Kerk. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant
Directeur Jaqueline Grandjean in de Oude Kerk.Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Grandjean belde andere musea (‘ik wil niemand voor het hoofd stoten’), de wethouder (‘die zei geen ja, maar begreep de behoefte wel’) en een vertegenwoordiger van de Veiligheidsregio Amsterdam. ‘Die schreef dat er geen beperkingen waren, indien het een religieuze activiteit betrof. Zo niet, dan moest de groepsgrootte beperkt blijven tot dertig personen. Ik was best verbaasd.’

Een woordvoerder van Veiligheidsregio Amsterdam bevestigt dat de tentoonstelling vooraf is aangekondigd. ‘We beschouwen de Oude Kerk in juridische zin als een besloten gebouw. Dus dan mag je maximaal dertig personen ontvangen.’ Andere musea zitten volgens haar in openbare gebouwen.

Kunstenaar Zito Lema staat bekend om haar focus op sociaal verzet, waarbij ze historisch bronmateriaal hergebruikt en zo de geschiedenis in een nieuw perspectief plaatst. Op de vloer van de Oude Kerk dobberen enorme prints in vierkante waterbassins. Daarop staan vage afbeeldingen van heiligen die de Beeldenstorm uit 1566 hebben overleefd, gevonden onder oude verflagen op het plafond. In het hoogkoor hangen grote wandkleden met flarden tekst uit de rechtszaak die de Vereniging Vrienden van de Amsterdamse Binnenstad aanspande tegen de Oude Kerk, vanwege de installatie van een rood glas-in-loodraam – een verwijzing naar het rooms-katholieke verleden van het gebouw (en niet naar de buurt: het Wallengebied van Amsterdam).

‘Voor sommige mensen is kunst even belangrijk als religie’, zegt een bezoeker onder het monumentale orgel waarop Jan Pieterszoon Sweelinck nog speelde. ‘Fantastisch dus dat de Oude Kerk weer open is.’ Volgens deze Amsterdamse galeriehouder biedt museumbezoek meer dan contemplatie en verdieping: ‘Verwondering, verbeelding, een andere kijk op de maatschappij; dat biedt de kerk allemaal niet. Daar schrijft de dominee voor wat je moet denken en voelen.’ Een wiskundedocent in een zijbeuk verzucht: ‘Heerlijk! Ik dacht meteen, snel gaan, voordat het museum weer dicht moet.’

Directeur Grandjean herkent het gevoel van bevrijding dat veel bezoekers ervaren. ‘Mijn dochter lag ooit twee maanden op de ic, na haar geboorte. Die situatie slokte mij helemaal op, het ziekenhuis werd mijn wereld. Totdat ik op een gang een kunstwerk zag hangen van Massimo Vitali, een foto van heel veel mensen op een strand. Toen dacht ik: wacht even, hierbuiten is nog een wereld, er is een toekomst na dit ziekenhuis.’

Daar moest Grandjean vaak aan terugdenken tijdens het organiseren van deze tentoonstelling. ‘Ik gun iedereen in deze tijd even zo’n bevrijdende gedachte. Kunst helpt ons om te relativeren en over deze tijd van corona heen te kijken. Ik hoop dat de mensen dat zo ervaren en dat het hen helpt nog even vol te houden.’

De contemplatieve wandeling door de Oude Kerk in Amsterdam is gratis. Wel eerst reserveren op oudekerk.nl

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden