Recensie Expositie Videoland

Kunsthal KAdE jubileert met videokunst over stilstaande, ingedikte en uitgerekte tijd ★★★☆☆

Verwacht niet te veel samenhang tussen de getoonde werken, dan valt er veel te genieten.

Werk van kunstenaar Assume Vivid Astro in de grote zaal van KAdE. Beeld Mike Bink

Vierentwintig uur stond hij daar,  blauwbekkend op de Noordpool. Een etmaal lang trotseerde Guido van der Werve al stampvoetend en in zijn handen blazend zon, kou en wind. Een verzet tegen de natuurwetten, letterlijk: in die vierentwintig uur draaide de kunstenaar een rondje om zijn eigen as. Net zoals de aarde, maar dan in tegengestelde richting. Het resultaat van deze fysieke uitputtingsslag is Number Nine, een indrukwekkende film waarin het etmaal wordt samengeperst tot een timelapse van bijna negen minuten. Met een passende ondertitel: The day I didn’t turn with the world.

Gaat het hier om de eenling die zich voor een dag wil onttrekken aan het ritme van de wereld? Of is het de tijd zelf de hoofdrol speelt? Dat laatste, als het aan KAdE ligt. De eigenzinnige kunsthal in Amersfoort bestaat deze zomer tien jaar en viert dit met Videoland, een expositie met videokunst waarin tijd de hoofdrol speelt. Tijd die stilstaat, tijd die wordt uitgesmeerd of juist ingedikt. De elf kunstenaars, onder wie  internationale grootheden als de Britse Isaac Julien en de Zwitsers-Amerikaanse Christian Marclay, geven er ieder op een eigen manier invulling aan.

Christian Marclay

Van de Zwitsers-Amerikaanse kunstenaar Christian Marclay (1955) is in KadeTelephones te zien, een film uit 1995 waarin hij voor het eerst experimenteerde met een techniek die hem beroemd zou maken. Hij knipt en plakt ultrakorte fragmenten uit speelfilms achter elkaar die gebaseerd zijn op hetzelfde motief, in dit geval het overgaan, opnemen en ophangen van een (ouderwetse) telefoon. In 2010 perfectioneerde hij deze aanpak in zijn meesterwerk The Clock. Duizenden scènes uit speelfilms zetten Marclay en zijn assistenten chronologisch op een rij, in een aaneenschakeling van kerkklokken, horloges, wekkerradio’s en andere uurwerken. Het resultaat is een filmklok die aan de hand van filmfragmenten (ook leuk voor het testen van je filmkennis) het verstrijken van de tijd laat zien. The Clock is sinds de première in 2010 op wereldtournee. Afgelopen winter nog te zien in Tate Modern in Londen, nu in The Polygon Gallery in North Vancouver, Canada.

Inkopper

Een fascinerend thema, maar ook nogal een inkopper: videokunst en tijd horen bij elkaar als schilderkunst en doek. Niet voor niets wordt videokunst ook wel time-based art genoemd: er gebeurt iets in de tijd. Of er gebeurt juist helemaal niets, en dan is dat het punt. Met hetzelfde uitgangspunt had KAdE zo’n beetje álles uit de ruim vijftig jaar tellende geschiedenis van de videokunst kunnen kiezen.

De revolte van Guido van der Werve zegt wel degelijk iets inhoudelijks over tijd, maar bij meer dan de helft van de films moet je behoorlijk wat moeite doen om een interessante link met het thema te vinden. De beeldcollage Western Union: Small Boats (The Leopard) van Isaac Julien roept een intrigerende wereld op waarin migratie, geschiedenis en mythologie met elkaar verbonden worden in een paleis aan zee. Herinneringen spelen een rol en dus zou je kunnen zeggen dat het over tijd gaat, maar daarmee doe je de film te kort. De romantische animaties van Hans Op de Beeck hebben vast ook wel iets met tijd te maken, hoewel niet direct duidelijk wordt wat – behalve dat ze omgeven zijn door een zweem nostalgie. Als je het zo gaat bekijken, gaat uiteindelijk alles over tijd.

Te vrijblijvend

Exposities over videokunst zijn schaars en dus stemt het vrolijk dat KAdE er een hele zomer aan wijdt. Maar het geheel is te vrijblijvend. Waarom is er gekozen voor juist deze kunstenaars? Waarom juist deze kunstwerken? Het blijft onduidelijk. Dat er desondanks een inhoudelijke samenhang wordt gesuggereerd, wekt irritatie.

Om van de tentoonstelling te  genieten, kun je beter het thema vergeten en niet te veel samenhang verwachten. Dan is er genoeg te zien dat uitnodigt om je erin te verliezen. Zoals de korte loops van Matt Calderwood: een brandende gloeilamp verdwijnt in een pot zwarte verf, tl-buizen worden kapotgeschoten, een grote stapel lucifers vlamt op en dooft uit. Intrigerend, hoe de zwarte verf het licht van de gloeilamp opslokt en de gang waarin je staat in duisternis hult. Grote existentiële thema’s, op ontroerend simpele wijze verbeeld. Over tijd zegt het weinig, betoverend is wel.

Videoland in Kunsthal KAdE, Amersfoort. t/m 1/9.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden