Kunstenaars zetten Utrecht in ander licht

Vanavond wordt een lichtroute door de binnenstad geopend, groeiend tot 2018..

UTRECHT Voor de Buurkerk, in het centrum van Utrecht, staat op een paal een gotisch raam op de kop met nagemaakt glas-in-lood. Door de lamp die eraan is bevestigd, ontstaat voor de kerk een veelkleurig lichtpatroon. Het lijkt alsof het schijnsel op de keien wordt veroorzaakt door een lichtbron in de kerk, alsof een schaduw van de echte kerkramen op het pleintje valt.

Dat is ook de bedoeling van beeldend kunstenaar Gabriel Lester. Hij is een van de makers van tot dusver dertien lichtkunstwerken in de stad Utrecht die gezamenlijk de route Trajectum Lumen vormen. Vanavond wordt het ambitieuze project officieel geopend door burgemeester Aleid Wolfsen. Tot 2018 kunnen bezoekers tussen zonsondergang en middennacht de met lichtpunten op straat aangeduide wandeling maken.

Afgelopen week zijn ’s avonds de werken getest. Lester kijkt tevreden naar de werking van zijn eerste geplaatste raam en neemt nog een foto. Trajectum Lumen noemt hij ‘een mooie manier om de stad op de kaart te zetten met kunst, met een soort lichtfestival’. Zijn werk vormt het eindpunt van de route. Hij spreekt over het kleurentapijt dat in kerken is te zien op zonnige dagen, en is tevreden over het effect van zijn omdraaiing. ‘Overdag is het werk ook mooi. Mijn twee objecten zijn wachters bij de kerk.’

Dat het een bijzonder effect kan hebben om kunstenaars met licht te laten werken in de van tot de verbeelding sprekende stegen, werven, binnenpleintjes en nissen vergeven Utrechtse binnenstad, was jaren eerder al gebleken. In 1991 was de kunstmanifestatie Night Lines (Nachtregels) een groot succes. Een aantal van de uit neonbuizen gefabriceerde dichtregels hangt nog steeds in de stad.

De route die vanavond wordt geopend, telt dertien werken, op onder meer het Vredenburg, op bruggen, kerken, nissen, in grachten en op het stadhuis. In de Kromme Nieuwegracht zijn spiegels aangebracht. ‘Bij het testen raakte een toevallig voorbij zwemmende eend volledig van slag van zijn eigen spiegelbeeld’, vertelt projectleider Trudie Timmerman.

Trajectum Lumen wil volgens haar ‘het verhaal vertellen van de stad, van de kerken en de werven, op een bijzondere manier’. ‘Je ziet een kant van de stad die je overdag niet ziet.’ En, onderstreept ze, het gebeurt allemaal met energiezuinige ledlampjes. ‘Soms kan zelfs de straatverlichting uit.’ In sommige Franse steden zijn ook lichtfestivals, zegt Timmerman. ‘Maar die zijn heel tijdelijk, en dit staat tot 2018. Tot die tijd hopen we het aantal werken uit te breiden tot een stuk of dertig. Het hoogtepunt moet de Domtoren worden.’

Utrecht wil in 2013 het jubileum van 300 jaar Vrede van Utrecht vieren, en hoopt in 2018 Culturele Hoofdstad te worden. Eerst ontstond het plan, vervolgens is de route ontwikkeld, zijn lichtkunstenaars en ontwerpers benaderd en zijn de ontwerpen gekozen. Er zijn spectaculaire werken bij, maar ook verstilde, als een verzameling ledlampjes in een gracht.

Opvallend is de oplichtende halo aan de normaal weinig in het oog springende Sint-Willibrordkerk. In het halletje wordt een trompe-l’oeil gecreëerd, met de projectie van het hart van de kerk. En speels is het lichtproject met volglicht van kunstenaar Erik Groen, in een middeleeuws 40 meter lang tunneltje aan de Ganzenmarkt, met verweerde, wit uitgeslagen stenen, dat voornamelijk in trek is bij nachtelijke wildplassers. Groen spreekt van een ‘menselijk touchscreen’, waarbij de bezoeker met zijn bewegingen de kleur van het licht, dat met hem mee loopt, kan bespelen. Als hij het rood-oranje licht snel laat lopen, lijkt het haast of er een metro door de tunnel schiet. Maar volgens Groen geeft deze kleur licht juist het effect ‘van als je er met een fakkel doorheen zou lopen’. Groen verwacht dat bezoekers er gaan ‘rennen en spelen’ met de lichteffecten. Maar wellicht dat ook dronken studenten en toeristen er hun avondlijk plezier gaan beleven.

Want Trajectum Lumen is naast een kunstmanifestatie ook opgezet als stadspromotie. Bedoeling is volgens wethouder Floris de Gelder (VVD) toeristen langer in de stad te houden, om zo meer geld te genereren. Er wordt samengewerkt met de hotels en de 3,5 miljoen euro die het project tot nog toe kost, is deels betaald uit de toeristenbelastinginkomsten. Daarnaast dragen de Europese Commissie, het ministerie van Economische Zaken, de provincie Utrecht en de Universiteit Utrecht bij. Je moet het, volgens een van de deelnemende kunstenaars, pragmatisch beschouwen: zij worden in staat gesteld een ambitieus werk te maken op een prachtige locatie, juist vanwege deze geldstromen met economische motieven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden