Kunstenaars op de rand van het land

Ze hebben hun stoeltjes uitgeklapt en zijn in de zon voor hun auto gaan zitten, thermoskan en broodjes binnen handbereik....

Stel zo'n schip verliest een container...

Vanuit die gedachte ontwikkelde de Rotterdamse kunstenaar Joe Cillen zijn installatie Lost Cargo, die iets verderop valt te bezichtigen. De zwarte doos staat op een bunker, naast patatkraam De Pier. In de box is nog een aparte ruimte, die afsluitbaar is met een deur. Desgevraagd zegt de vrouw die de aardappelen in de olie gooit dat het een 'Orgone box' is. 'Als je erin gaat zitten krijgt-ie energie', grinnikt ze.

De Orgone box is ooit ontsproten aan het brein van de Weense sociaal-psycholoog en wetenschapper Wilhelm Reich, die de doos zag als een manier om bio-energie op te slaan. In de wereld van kunstenaar Cillen is de box van een imaginair schip gevallen en bij toeval op de bunker naast het patatkraam terecht gekomen. Zij die het nodig hebben, kunnen in de zwarte ruimte nieuwe energie opdoen. 'Jazeker, mensen gaan erin zitten', bevestigt de patatbakster. 'Of het werkt? Zie je mij niet, een en al energie.'

De Lost Box is een van de elf kunstwerken die deel uitmaken van Kunst over de grens. De Stichting Promotie Hoek van Holland hoopt door middel van deze gratis toegankelijke route nieuwe bezoekers naar de badplaats (een deelgemeente van Rotterdam) te trekken, die vooral bekend is als toegangspoort tot Nederland voor vrachtschepen en bezoekers uit Engeland.

Refererend aan dat 'grens' in de titel zegt curator John Blaak: 'Hoek van Holland is het uiterste puntje van Rotterdam. Het is het einde van Nederland, de grens. Daarom hebben we naar kunstenaars gezocht die op het randje werken. Het werk moest inspelen op het begrip grens. Ook de grenzen aan de kunst. En het moesten locatiegebonden projecten zijn.'

Vorig jaar was het thema van de route Kunst op de grens. Dit jaar werd middels het subthema 'de buren' letterlijk over de grens gekeken, en nemen naast vijf Zuid-Hollanders (afkomstig uit de gemeenten langs de Nieuwe Waterweg) ook vijf Engelsen deel aan het project.

Het gaat om kunstenaars uit Essex, de 'aangrenzende' provincie aan de andere kant van het Kanaal. 'Ik heb ze onder meer via www.axisartists.org.uk gevonden', vertelt Blaak. 'Ze waren nog nooit hier geweest. We hebben ze uitgenodigd en rondgeleid, zodat er bijna sprake was van een groepje dat aan een gezamenlijk thema werkt.'

Hoek van Holland heeft niet voor de gemakkelijke weg gekozen. Alle werken op de route vallen onder de noemer conceptuele kunst. Het is de vraag of de gemiddelde wandelaar begrijpt dat het uit oranje afrikaantjes gevormde WELKOM achter het hek van het goed bewaakte DSM-terrein een verwijzing van kunstenaar Vaissier is naar de manier waarop Nederland met asielzoekers omgaat.

En de dagjesmensen op hun klapstoeltjes zullen hun schouders ophalen bij het zien van het werk van de Engelse angry young man Chris Dobrowolski. Diens Cheap is een geluidsinstallatie die is opgesteld in de kinderboerderij, op het erfje van het dikke zwarte zwijn. Uit twee met pennystukken beklede vogelkooitjes klinkt in verschillende toonhoogten het lokkende 'cheap, cheap, cheap'.

Het is een aanklacht van Dobrowolski tegen de hedendaagse kunstwereld waar men alles al snel 'te duur' vindt, maar ook een verwijzing naar de Hollandse zuinigheid en naar de schapenmentaliteit van de mens. Cheap=sheep.

'Van mij mag het blijven staan', zegt de vrouw die de kinderboerderij beheert. 'In het begin werd ik gek van dat sjiep sjiep sjiep, maar nu hoor ik het niet meer. Er komen best veel mensen langs, met het routebriefje in hun hand. Anderen willen weten of ze er geld in moeten douwen. Dan zeg ik dat het kunst is. Het is alleen wel jammer dat de geiten het bordje met de uitleg hebben opgevreten.'

Niet ver van de kinderboerderij staat in een grasveld een kleine kas, waarvan de ramen zijn vervangen door doorzichtige kunststof platen waarin foto's van luchten zijn gefixeerd. De Brit Terry Flower heeft de wolkenlucht van Essex naar Hoek van Holland getransporteerd. In de inmiddels met een veeg graffiti besmeurde kas is het altijd mooi weer, de bezoeker waant zich in een mini-versie van de Truman Story.

Als kunstproject is de route een succes. Er zijn samenwerkingsverbanden ontstaan tussen verschillende kunstenaars. En een galerie in Colchester, Essex, zal op 28 september een tentoonstelling openen die gewijd is aan Kunst over de grens. Of het project ook wervend werkt voor Hoek van Holland durven de organisatoren niet te zeggen. 'Het is een kwestie van lange adem', aldus Claire de Jonge van Stichting Promotie Hoek van Holland. Wel wil ze kwijt dat voor volgend jaar het accent komt te liggen op kindvriendelijke kunst met veel geluid en beweging. 'Onder het motto: als het de kinderen aanspreekt zal het volwassenen ook meteen aanspreken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden