Kunstenaars kijken af van de natuur

‘Onze tanks zijn waardeloos wanneer ze bestuurd worden door zielen van klei’ schijnt Stalin gezegd te hebben op een avond bij Maxim Gorki thuis....

Het bedroevende vervolg kennen we. Maar er zit onmiskenbaar schoonheid in die oproep. Op de tentoonstelling Natural Habitat in het Nederlands Instituut voor Mediakunst/Monte-video is te zien hoe een nieuwe generatie kunstenaars wetenschap met gemak aanwendt, om vervolgens iets over ‘nieuwe’ natuur te zeggen – natuur in onze van technologie doortrokken samenleving. Een hernieuwd verbond na decennia van scherpe waterscheiding tussen die gebieden.

Het werk Camera Lucida (2005) van het Russische duo Evelina Domnitch & Dmitry Gelfand demonstreert dat. Als je ogen gewend zijn aan een totaal verduisterd kamertje, zie je in een met vloeistof gevulde glazen bol wondermooie lichtpatronen verschijnen, die aangestuurd worden door geluid. De ultrakorte geluidsgolven produceren gasimplosies in de vloeistof die zo heet kunnen zijn als de zon, en die als licht verschijnen.

Het verschijnsel is bekend (hoewel nooit afdoende verklaard) sinds 1934, maar nooit op deze schaal zichtbaar gemaakt omdat het geen enkel wetenschappelijk of economisch nut dient.

Domnitch en Gelfand wekten de slapende kennis tot leven – met behulp van dolenthousiaste wetenschappers in Duitse, Belgische, Russische, Japanse en Amerikaanse laboratoria. Het kastje dat de geluidsgolven stuurt, moest in Rusland gemaakt worden, volgens Gelfand het enige land waar technici nog de kennis bezitten om hun eigen apparatuur te bouwen.

In Nederland houdt het duo Driessen en Verstappen zich al jaren bezig met natuur en technologie. In het werk E-volved cultures(2006) een ‘digitale beeld-kweekvijver’, laden ze een paar eenvoudige gegevens in de computer en laten die vervolgens volgens een evolutieprincipe groeien. De sterkste data overleven de anderen, groeien door en vermenigvuldigen zich. Dat leidt tot een projectie van schimmelachtige structuren, die er natuurlijk en tegelijk heel kunstmatig uit zien.

Dit principe zie je meer. De kunstenaar geeft de parameters aan en laat er vervolgens een survival-of-the-fittestprincipe op los, afgekeken van de natuur. Het leidt tot werken die heel gecontroleerd zijn en tegelijk heel grillig; een principe dat in wetenschappelijk onderzoek tot ontdekkingen leidt en in de natuur tot uitzinnige vormen.

De paarswit gevlekte orchidee Vanda Hybrid, in de tentoonstellingsruimte hangend in een vochtig kasje, werd door de kunstenaar Mattheus Herczka in een computermodel vertaald. Dat model verandert mee terwijl de orchidee groeit. Als die uiteindelijk sterft, staat haar hele leven ‘op schrift’, en zou de kunstenaar haar in principe kunnen reproduceren, nieuw leven kunnen schenken.

Waarmee de kunstenaar terug is bij de ultieme natuurwetenschappelijke droom: het overwinnen van de dood.

Sacha Bronwasser

Natural Habitat, Nederlands Instituut voor de mediakunst Montevideo/TBA, Keizersgracht 264, Amsterdam. T/m 16 dec., di-za 13-18u.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden