Reportage

Kunstenaar Sara Vrugt maakte een bos van 100 vierkante meter als klimaatprotest van naald en draad

Textielkunstenaar Sara Vrugt heeft met honderden vrijwilligers het kunstwerk Honderdduizend bomen en een bos van draad gemaakt. De geborduurde spiraal, wanneer het kan te zien in Museum Panorama Mesdag, is een protest van naald en draad tegen klimaatverandering.

Kunstenaar Sara Vrugt werkte een jaar lang met meer dan duizend vrijwilligers aan een geborduurd bos van 100 vierkante meter. Het project ontstond vanuit haar zorgen om het klimaat. Beeld Pauline Niks
Kunstenaar Sara Vrugt werkte een jaar lang met meer dan duizend vrijwilligers aan een geborduurd bos van 100 vierkante meter. Het project ontstond vanuit haar zorgen om het klimaat.Beeld Pauline Niks

‘Kijk, dit vind ik zo leuk!’ Kunstenaar Sara Vrugt wijst naar een zwart doek dat op de grond ligt. Het doek is bezaaid met duizenden boomblaadjes van stof, ingekleurd met borduursel in diepe herfstkleuren en frisse groentinten. ‘Ik had een gedetailleerd voorbeeldpatroon voor deze blaadjes gemaakt, maar de mensen die ze hebben geborduurd, hebben er hun eigen draai aan gegeven. Hier, bijvoorbeeld, heeft iemand een spinnetje op het blad geborduurd.’

We staan in de Haagse Schoolzaal van het Museum Panorama Mesdag. Sara Vrugt legt hier de laatste hand aan haar kunstwerk Honderdduizend bomen en een bos van draad. Het grootste gedeelte van de installatie staat al: een zwarte doek van 4 meter hoog en 30 meter breed, opgehangen in een spiraalvorm. Op het doek zijn bomen geborduurd, van jonge scheuten tot volwassen bomen en afgehakte stronken. De losse boomblaadjes die nu uitgespreid op de grond liggen, moeten nog op het doek bevestigd worden. Ook aan de bijbehorende audiotour, waarvoor de kunstenaar natuurervaringen van mensen verzamelde, wordt de laatste hand gelegd.

null Beeld Pauline Niks
Beeld Pauline Niks

‘Duizenden handen werkten mee aan het borduren van de bomen’, zegt Vrugt. Een jaar lang organiseerde ze pop-upborduurateliers, verspreid door het land. ‘We begonnen in januari vorig jaar met een inloopatelier in de openbare bibliotheek van Den Haag. Toen kwam in maart de lockdown en liep alles anders. Ik ben borduurpakketjes gaan maken, zodat mensen thuis aan de slag konden, dat zijn de boomblaadjes die je hier ziet liggen. Ik heb wel vijfhonderd pakketjes verstuurd, over de hele wereld. Er komen nog steeds blaadjes retour, tot uit het Verenigd Koninkrijk en Australië.’

Na de lockdown gingen de pop-upateliers weer open, op reservering. ‘Dat was een andere ervaring dan in de bibliotheek. Daar zaten we naast de trap en kon iedereen spontaan aanschuiven. Van mensen die een boek kwamen lenen tot vluchtelingen die les hadden in het taalhuis in de bibliotheek, allerlei mensen kwamen toen een stukje meeborduren.’

Activisme met naald en draad, zo omschrijft de kunstenaar haar werk. Vanaf het begin staat daarin het verbinden van verschillende groepen mensen centraal. In 2009, ze was toen net afgestudeerd aan de Haagse kunstacademie KABK, viel ze op met het kunstwerk Een rode draad, een rode loper van 3 kilometer lang, dwars door Den Haag. Op die eendagscatwalk gaven driehonderd stadsbewoners een modeshow, in kleren die ze hadden gemaakt onder leiding van de jonge textielkunstenaar.

Met haar nieuwe kunstwerk wil Vrugt ook aandacht vragen voor de klimaatcrisis. ‘Ik ben dit project begonnen omdat ik met lede ogen aanzie hoe er elke dag enorm veel bomen worden gekapt’, zegt ze. ‘Tijdens een meditatiecursus in 2018 realiseerde ik me dat ik mijn energie wil steken in het beschermen van de planeet. Ik stapte over op een veganistisch dieet, maar dat voelde als een te kleine stap. Via mijn kunst kan ik veel meer bereiken, dus besloot ik om weer een groot borduurproject te doen en zo veel mogelijk mensen te betrekken. Ik hoop dat de mensen die aan dit kunstwerk meewerken en die het komen bekijken zich bewust worden van het belang van de natuur.’

null Beeld Pauline Niks
Beeld Pauline Niks

Naast een bos van draad, wil Vrugt als onderdeel van dit kunstwerk ook echte bomen planten. Honderdduizend om precies te zijn. Vanwaar dat getal? Ze lacht: ‘Mijn zoontje was 4 jaar oud toen ik aan dit kunstwerk begon en als hij het had over het allergrootste, dan zei hij: ‘Honderdduizend!’ Voor mij is dat eigenlijk ook zo: honderdduizend is veel, maar je kunt het je nog net voorstellen.’ Dus begon Vrugt parallel aan het borduurproject een grote inzamelingsactie. Tree Sisters, een organisatie die zich inzet voor herbebossing, zal van het opgehaalde geld (er is 75 duizend euro nodig) 99 duizend bomen aanplanten in de tropen. De laatste duizend bomen komen in Nederland met behulp van IVN Natuureducatie.

‘Ik werk vanuit optimisme’, zegt Vrugt. ‘Dit kunstwerk heeft een duidelijke boodschap: ontbossing maakt de aarde kapot. Maar ik wil ook hoop bieden; ik wil niet dat mensen dit kunstwerk zien en buikpijn krijgen omdat ze zich machteloos voelen. Ik hoop dat het mensen juist activeert om een kleine verandering teweeg te brengen. Een boom doneren bijvoorbeeld, maar het kan ook iets heel anders zijn.’

Ook het bos van draad moet uiteindelijk een echt bos worden. Of in ieder geval een bosje. Zodra de musea open mogen, is het te zien in Museum Panorama Mesdag, daarna gaat het kunstwerk op tour langs verschillende locaties. Uiteindelijk komt de spiraal in 2023 buiten te staan, in de tuin van Museum Belvédère in Heerenveen. Als het zover is, naait de kunstenaar in de zoom van het doek zaden van bomen, planten en struiken. ‘Het idee is dat de stof vergaat en de zaadjes in de grond ontkiemen. De spiraalvorm blijft, maar dan van levende planten.’

Is het niet jammer dat een kunstwerk waar duizenden mensen aan werkten, uiteindelijk tot stof vergaat? Helemaal niet, vindt Vrugt, ‘ook dat hoort bij de natuur.’

Honderdduizend bomen en een bos van draad is te zien bij Museum Panorama Mesdag zodra de musea opengaan. Zie www.honderdduizendbomen.nl

Museum Panorama Mesdag

Museum Panorama Mesdag is een particulier museum rondom het beroemde Panorama van Scheveningen van Hendrik Willem Mesdag (1831-1915). Sinds 2019 presenteert het museum ook regelmatig werk van hedendaagse kunstenaars die hun eigen visie op het panorama geven. Zoals nu het spiraalvormige panorama de Haagse kunstenaar Sara Vrugt. Terwijl Mesdag zijn panorama zo realistisch mogelijk schilderde, gaat het bij Vrugt juist om het zichtbare handwerk en het materiaal.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden