Kunst Roee Rosen

Kunstenaar Roee Rosen wil u een loer draaien bij Impakt in Utrecht en dat is helemaal niet erg

Wees op uw hoede, want niets is wat het lijkt in het werk van de Israëlische kunstenaar Roee Rosen. Met zijn slimme en absurde kunst, nu te zien in Utrecht, zaagt hij graag aan de stoelpoten van de waarheid.

Two Women and a Man, 2005. Beeld Roee Rosen

‘Wat is uw relatie met Roee Rosen?’, vraagt de interviewer. ‘Dat lijkt me een ongepaste vraag’, reageert de vrouw in de video Two Women and a Man. Ze herschikt haar kapsel, zucht en kijkt de interviewer (buiten beeld) uitdagend aan. De camera zoomt in. Volgens de toelichting in de video zien we in close-up het gezicht van de teruggetrokken wetenschapper Joanna Führer-Ha’sfari, die uitgebreid heeft verteld over het oeuvre van de Belgische Joodse surrealist Justine Frank (1900-1943). 

Maar het is niet wat het lijkt. Dit is het gezicht van kunstenaar Roee Rosen (56). Hij bedacht en speelt Führer-Ha’sfari, die in zijn video ook commentaar levert op de manier waarop Rosen kunstenaar Frank uit de vergetelheid haalt, want ‘hij heeft zich haar werk op een manipulatieve manier toegeëigend’. Rosen bekritiseert dus zichzelf. Maar de video is nog veel maffer wanneer je weet dat die hele Justine Frank niet bestaat.

Rosen speelt voortdurend een spel met de toeschouwer. Of nee, een mindfuck is het. Extreem slim, grappig en absurd. Niets is wat het lijkt in zijn tentoonstelling bij Impakt in Utrecht. De Israëlische kunstenaar doet er alles aan om de toeschouwer te verwarren. Justine Frank is geen grap, haar oeuvre gemaakt door Rosen (tekeningen en schilderijen vol vulva’s, landschappen en Joodse symboliek) reageert op de kunstgeschiedenis, de rol van het jodendom daarbinnen en op seksualiteit. Over alles is nagedacht, laat dat maar aan Rosen over. Justine Franks naam lijkt bijvoorbeeld naar Markies de Sade en Anne Frank te verwijzen. 

Het zou het levenswerk van Rosen kunnen zijn, zo’n fictieve kunstenaar animeren, inclusief de kunstwerken, een complete pornografische roman, een biografie en foto’s. Maar Rosen doet veel meer, zo is in Utrecht te zien: hij maakt boeken, films, performances, schilderijen en tekeningen. Hij zet zijn tanden in uiteenlopende onderwerpen en laat niet los tot hij bloed ziet, tot het pijn doet, ook bij de toeschouwer. 

Zo maakte Rosen een handleiding voor een ‘niet te realiseren’ virtualrealityspel waarin de deelnemer de laatste dagen van Eva Braun kan herbeleven. ‘Je raakt bijna overweldigd van opwinding wanneer je de snorharen van dat beroemde kleine gezichtskwastje bij je oor en je nek voelt kietelen.’ Brrr. In een van de vertoonde video’s is ook een akelige sadomasochistische duiveluitdrijving te zien, waarin de ‘demoon’ de Israëlische rechts-nationalistische politicus Avigdor Levi Lieberman is.

Het Israëlisch nationalisme speelt ook een (lelijke) rol in Rosens meesterwerk The Dust Channel dat vorig jaar op de internationale tentoonstelling Documenta in Kassel te zien was. Simpel gezegd een operette (ja, echt) waarin we een jong stel zien dat hun stofzuiger bezingt. Maar er gebeurt veel meer en alles lijkt verband te houden: de ontwikkeling van de Dyson-stofzuiger, het inmiddels gesloten vreemdelingendetentiecentrum Holot in de Negev-woestijn, onderdrukte seksuele verlangens en de xenofobie van uitvinder sir James Dyson. De montage is briljant. ‘Mensen willen graag hun vuil zien’, zegt Dyson over zijn stofzuiger, volgende shot: zwerfvuil in Holot. Suggestief, slim en verleidelijk, een ware mindclusterfuck.

The Dust Channel, 2016. Beeld Roee Rosen
Maxim Komar-Myshkin’s Vladimir’s Night (2011-2014). Beeld Roee Rosen

Fictieve kunstenaars

In 2000 verscheen de Encyclopedie van fictieve kunstenaars, samengesteld door Koen Brams. 250 verzonnen kunstenaars stonden erin. Niet bedacht door Brams zelf, hij is wetenschapper, criticus en oud-directeur van de Jan van Eyck Academie. De voorbeelden kwamen uit de literatuur en de kunstgeschiedenis. Denk aan Basil Hallward (die het portret van Dorian Gray maakte) of Nat Tate, een verzinsel van David Bowie en William Boyd
In de Engelstalige editie uit 2010 waren het al meer dan 280 kunstenaars. Er verscheen nog een boek bij, The Addition, vol kunstenaarsbijdragen, ook van Roee Rosen. Justine Frank ontbreekt helaas in de encyclopedie, net als Maxim Komar-Myshkin, een andere kunstenaar die Rosen bedacht en die tevens stichter is van (fictief) kunstenaarscollectief Buried Alive. De encyclopedie uit 2010 lijkt aan een update toe.

Roee Rosen, Poetry and Catharsis, Impakt, Utrecht t/m 26/05

Roee Rosen: Theatre of the Awkward, performances, Impakt i.s.m. Spring, Stadsschouwburg Utrecht, 19 mei 20:30-21:45

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden