'Kunstenaar moet ook anderen ruimte geven'

Waarom was Theo van Goghs Submission niet te zien op het filmfestival in Rotterdam? De producent wil 'geen millimeter' risico voor zijn medewerkers....

Van onze medewerker Jan Pieter Ekker

De vrouw probeerde en probeerde het. Na een reeks vragen over de totstandkoming van de minimalistische film Sanctuary had ze beet. Of ze ook vragen mocht stellen over de inhoud. Ja? Kan dat? 'Dan wil ik weten waar hij nou eigenlijk precies over gaat.'

'Dat is toch duidelijk?', antwoordde de Maleisische regisseur Ho Yu-hang. 'Hij gaat over mensen die niet naar huis kunnen. Na een uur ken je de relatie tussen de hoofdrolspelers en wordt alles duidelijk. Toch?'

Na de première van een andere Tiger-kandidaat, 4 van de jonge Rus Ilya Khrzhanovsky, vroeg iemand in het publiek wat het doel van de film is. 'Is dit een vraag of een provocatie?', reageerde de regisseur. Fel: 'De film draait nog drie keer. Dus je hebt nog drie kansen erachter te komen. Maar ik waag te betwijfelen of het helpt. Het spijt me dat ik twee uur van je leven heb verpest.'

Zondagavond kreeg dezelfde Khrzhanovsky, voorafgaand aan de vertoning van Theo van Goghs 0605, de eerste Gouden Cactus, een door Van Goghs productiemaatschappij Column in het leven geroepen prijs voor eigenzinnige filmmakers. Volgens de jury zoekt zijn subversieve film de grenzen van de Russische tolerantie op. 'Khrzhanovsky is een filmmaker die risico's durft te nemen om zijn visie te vormen en te tonen.'

's Middags was Khrzhanovsky een van de sprekers tijdens het Rotterdam Film Parliament - het jaarlijkse debat - in het Oude Luxor Theater. Voor de deur stonden drie zwarte busjes van de beveiligingsdienst. Alle aanwezigen moesten door detectiepoortjes; binnen liep een legertje beveiligingsagenten rond. Onder de noemer Courage and Conviction: Filmmaking in an Age of Turbulance zou, naar aanleiding van de moord op Theo van Gogh, gesproken worden over de vrijheid en verantwoordelijkheid van de filmmaker.

Directeur Sandra den Hamer legde nog maar eens uit waarom Submission Part 1, ondanks oproepen van politici en filmmakers, niet op het festival te zien was. 'Het gaat hier niet om censuur, het gaat niet om een verboden film. Het gaat hier om een producent, die zijn regisseur verloren is en op dit moment geen millimeter risico wil nemen voor zijn medewerkers.' Achter haar was op een groot scherm wel een still geprojecteerd uit het tien minuten durende, Engelstalige pamflet tegen vrouwenmishandeling uit naam van de koran.

Schrijver Geert Mak plaatste de moord op Van Gogh in een breder perspectief, vervolgens hielden filmmakers uit Rusland (Khrzhanovsky), Indonesië (Garin Nugroho) en Servië (Goran Paskaljevic) interessante, maar ellenlange, breed meanderende monologen over zelfcensuur en censuur - door de staat, de kerk, geldschieters, producenten, distributeurs, mediaconglomoraten en onderwijsinstellingen.

Operaregisseur Peter Sellars sloot af met een emotioneel pleidooi. Kunstenaars moeten niet alleen hun eigen mening op de voorgrond plaatsen, stelde hij. Ze moeten ook anderen de ruimte geven. 'Het is onze taak een klimaat te scheppen waarin het niet oké is buitenlanders aan te vallen of anderen te martelen. Weg met de grenzen, labels en hokjes! We zijn allemaal moeders, broeders, zusters en vaders. Mensen zijn mensen. Een moordenaar is een moordenaar - géén moslim-extremist.'

Toen discussieleider Nik Powel, die het maar niet kon laten olijke kwinkslagen te maken, aanstalten maakte een punt achter de discussie te zetten, betrad de jonge Russische regisseur Pavel Ruminov het podium. 'Je film is een grote leugen', schreeuwde hij Ilya Khrzhanovsky toe.

Met zachte dwang werd hij van het podium verwijderd. 'De vrijheid van meningsuiting is een fundamenteel goed. Voor kunstenaars en voor gewone mensen. Maar die vrijheid moet wel goed gebruikt worden', sprak Powel fijntjes.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden