Kunstenaar Jan Rosseel laat zien hoe fragmentarisch het geheugen is

De executie van de Ceausescu's is een van de eerste gebeurtenissen die kunstenaar Jan Rosseel zich herinnert. Maar herinnert hij het zich echt?

Back-up van Jan Rosseel.

Wie weet nog precies wat er gebeurde op Eerste Kerstdag in 1989? Aanwijzing: amateuristisch opgenomen filmbeelden van een paar formica stoeltjes, achter twee tegen elkaar geschoven tafels. Decor: een soort schoollokaal met witte vitrage vol plantmotieven. Hoofdrolspelers: twee oude mensen in dikke winterjassen te midden van een paar militairen met kalasjnikovs. Ze verzetten zich, maar laten zich toch meevoeren. Laatste beelden: de twee liggen levenloos op de grond, buiten in de kou.

Op 25 december 1989 werd het Roemeense dictatorechtpaar Nicolae en Elena Ceausescu standrechtelijk geëxecuteerd en kwam er een einde aan het Roemeense communisme.

De Belgische kunstenaar Jan Rosseel was 10 jaar oud toen hij het op tv zag, tijdens de kerstdis. Het was een van de eerste gebeurtenissen die hij zich kon herinneren. Vraag was alleen: wat herinnerde hij zich precies? Minder dan gedacht, bleek toen Rosseel begon aan zijn 'geheugenonderzoek' naar 'collectieve gebeurtenissen'. Hij reisde zelfs naar Târgoviste, waar het showproces en de executie van de Ceausescu's hadden plaatsgevonden. Rosseel kwam erachter dat het beeld van het schoollokaal niet correspondeerde met de werkelijkheid.

De resultaten zijn nu in Stroom Den Haag te zien. Het is het laatste deel uit het drieluik over geheugenonderzoek, waarvan vorig jaar eerdere afleveringen waren te zien in De Brakke Grond (Amsterdam) en Museum Dr. Guislain (Gent).

Wat staat een kunstenaar tot zijn beschikking om de gebeurtenissen uit de geschiedenis te doen herleven?

Rosseel ontpopt zich als een veelzijdig kunstenaar. In Den Haag reconstrueerde hij het lokaal met de formica stoelen en tafels, op grond van wat hij zich kon herinneren. Daarnaast hangt een foto van hoe het er in werkelijkheid uitzag. Er is een afbeelding van het bed waarin Elena en Nicolae hun laatste nacht hebben doorgebracht. Er zijn verstuivers van de lucht die rond dat bed gehangen zal hebben: van urine en muf beddengoed. Maar ook van het parfum van Elena en de rosbief die de familie Rosseel at met Kerst in 1989.

Rosseel bouwde zelfs een Securitate-cel na, om de bezoeker de gruwelijkheden uit gevangenissen van de Roemeense geheime dienst te laten ervaren. Dat is niet de beste installatie op de tentoonstelling.

Neemt niet weg dat de veelzijdigheid van alle indrukken en herinneringen goed laat zien hoe fragmentarisch het geheugen is, en dat je het verleden haast impressionistisch weer in elkaar kunt knutselen.

Jan Rosseel, Back-up. T/m 18/2 in Stroom Den Haag.


De kunst van Jan Rosseel

De gaten in ons geheugen en hoe we die opvullen, of niet
Toen hij 6 was, kwam zijn vader om bij een overval door de Bende van Nijvel. Maar Jan Rosseel kan zich er niets van herinneren. Nu maakt hij werk over de curieuze kronkels van ons geheugen.

Met deze foto's wilde de zoon van een Bende van Nijvel-slachtoffer België wakker schudden
Fotograaf Jan Rosseel, zoon van een van de slachtoffers, heeft lang niets willen weten van de moord op zijn vader. Maar in 2013 wilde hij met eigen foto's zijn vaderland wakker schudden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.