Kunst uit de kantine naar het museum

De kunstcollecties van bedrijven gelden als verborgen schatten. Maar er tekent zich een kentering af. Op het moment is de Rabo-collectie in twee grote musea te zien...

Topstukken zitten er tussen, weten de verantwoordelijke kunstcommissies. Het Academisch Medisch Centrum in Amsterdam putte uit het oeuvre van Cobra-artiesten. De ING-bank heeft schilderijen van Carel Willink en Pyke Koch. Op de burelen van ABN Amro figureert kunst van Willem de Kooning en Marlene Dumas. Interpolis bestelde een vergadertafel van ontwerper Joep van Lieshout.

Ze gelden als verborgen schatten, de kunstcollecties van bedrijven. Aan de wand van werkplek, vergaderzaal of kantine blijven ze doorgaans ver uit het zicht van de liefhebber. Deze kunst dient vooral de eigen medewerkers te behagen en te inspireren en en passant wordt voorkomen dat de hele boel dichtgeplamuurd wordt met posters en kalenders.

Maar er tekent zich een kentering af. Onlangs werd de Vereniging Bedrijfscollecties Nederland opgericht. Deze wil meer met tentoonstellingen naar buiten treden. 'Misschien spreek ik voor mijn beurt', zegt voorzitter Alexander Strengers, 'maar het zou fantastisch zijn in de culturele voorziening die aan de Zuidas in Amsterdam is voorzien, wisselende bedrijfscollecties te presenteren.'

In de VBCN hebben zich 25 kunstbeheerders verenigd, van onder meer banken, verzekeraars en chemieconcerns, maar ook zorginstellingen en ziekenhuizen. Volgens Strengers, zelf voorzitter van de kunstcommissie van De Nederlandsche Bank (1700 werken), is het de bedoeling informatie uit te wisselen over beheer en onderhoud. Moderne kunst bestaat niet altijd uit duurzame materialen: wat doe je met een schilderij dat voornamelijk uit tape bestaat?

Dat tegelijkertijd de behoefte groeit collecties te etaleren voor de buitenwacht, hangt samen met de bereikte omvang en de kwaliteit ervan, meent de VBCN-voorzitter. 'Bedrijven zijn nu trots op hun bezit.' Incidenteel zochten bedrijven al de openheid op, zoals ABN Amro (veertienduizend werken) in Amsterdam en Den Haag, en KPN (6500 werken) in Huis Marseille. Nu loopt een tentoonstelling grafiek van het Bouwfonds in het Paleis Lange Voorhout.

Eind deze maand is de Rabobank aan zet, om het tienjarig bestaan van de verzameling te markeren. Vanaf 26 februari laat de bank in het Gemeentemuseum en het GEM/Fotomuseum in Den Haag ruim tweehonderd kunstwerken zien van kunstenaars na 1950. Het totale bezit omvat negenhonderd objecten. In Den Haag zijn onder anderen vertegenwoordigd Karel Appel, Ger van Elk, Desiree Dolron, Fiona Tan en Cuny Janssen.

De conservator van de tentoonstelling en hoofd van de afdeling kunstzaken van de Rabobank Marieke van Schijndel: ' We volgen al jarenlang toonaangevende kunstenaars. De magie van hun werk willen we delen met een groter publiek dan alleen onze medewerkers en klanten. ' Dat de instellingen in Den Haag hetzelfde spectrum aan kunstenaars volgen, was een extra reden juist daar de collectie te tonen.

Contacten over het uitwisselen van collecties zijn beperkt. De rol van het bedrijfsleven is vooral sponsoring. Volgens VBCN-voorzitter Strengers is veel meer mogelijk. 'Laatst hadden we hier de directeur van het Cobra Museum op bezoek. Hij zag een werk van Corneille, Un cri d'oiseu et la terre. Dat wilde hij graag gebruiken voor een tentoonstelling. Binnen twee weken was het geregeld.' Andersom, zegt hij, is het vaak ingewikkelder. Musea stellen hoge eisen aan inrichting en beveiliging.

Bedrijven vormen inmiddels een factor van belang op de kunstmarkt. Enkele jaren geleden zijn de budgetten aanmerkelijk teruggeschroefd - KPN en Randstad stopten zelfs met aankopen - maar volgens Strengers is de crisis over haar hoogtepunt heen. Volgens ruwe schattingen komt 20 procent van de totale kunstomzet voor rekening van ondernemingen. Met dergelijke aankopen onderstrepen directies de aandacht voor de kwaliteit van de werkomgeving. Bovendien zien ze kunst als instrument voor hun corporate identity.

Strengers: 'Eerbiedwaardige instellingen kunnen een stoffig imago bestrijden door hippe objecten aan te kopen.' Zelf zoekt hij soms ook de grens op: De Nederlandsche Bank kocht een schilderij van de omstreden kunstenaar Rachid Ben Ali - Stop demonstrate superiority on me. Een figuur houdt een dienblad voor zich met daarop een bloederige massa: een penis, zegt de een, maar Strengers ziet er liever een kersentaart in.

Dat hij de voorkeur geeft aan de wat onschuldiger interpretatie is geen toeval: wie moderne kunst het kantoor binnenhaalt, stuit op z'n minst op 'onwennigheid'. 'Het zijn doorgaans niet de werken die men thuis boven de bank heeft hangen. Kunst met een zekere gelaagdheid, niets iets dat ze na twee dagen niet meer aankijken.'

HxBxD = de Rabo-kunstcollectie, van 26 februari t/m 8 mei in het Gemeentemuseum en het GEM/Fotomuseum in Den Haag.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden