Kunst, geliefd Hilversums paradepaardje

Zowel de AVRO, de NPS als de VPRO ziet kunst en cultuur als een speerpunt. Hoe onderscheiden ze zich nog van elkaar?...

Door Haroon Ali

Het belooft een feestelijke ‘zomer vol kunst en cultuur’ te worden, als het aan de AVRO ligt. Een nieuw offensief van de omroep die gezondheid een belangrijk thema vindt? ‘De AVRO richt zich al meer dan tachtig jaar op kunst en cultuur’, zegt algemeen directeur Willemijn Maas. ‘Maar we zijn er wel steeds meer focus op gaan leggen. Dat is een trend die drie, vier jaar geleden is ingezet.’

Naast de AVRO besteden ook de NPS en VPRO uitgebreid aandacht aan kunst en cultuur. Waarom is dit voor de drie omroepen zo van belang? Volgens Maas is kunst bij uitstek een ‘uiting van onafhankelijk denken en handelen’ en een weerspiegeling van een vrije democratie. ‘Door commerciële omroepen wordt het niet opgepakt, die vinden het minder aantrekkelijk.’ Bart Soepnel, hoofdredacteur Kunst & Cultuur van de NPS, ziet zijn omroep als het laatste vangnet. ‘Als wij het niet doen, gaat er veel verloren voor de Nederlandse samenleving.’

Soepnel erkent dat het aanbod van kunst en cultuur bij de publieken voor de leek soms onoverzichtelijk lijkt. Maas vindt dat het wel meevalt: er is weinig overlap. Lennart van der Meulen, algemeen directeur van de VPRO: ‘De kritiek uit het veld was dat er samenhang ontbrak. Het is zaak met drie omroepen logica te vinden in de cultuurprogrammering. Daarom stemmen we beter op elkaar af.’

Zo wordt bij kunstevenementen als Oerol en de Uitmarkt deze zomer samengewerkt tussen omroepen. Van der Meulen: ‘We overleggen wie wat doet. Dan kan een omroep een festival kiezen dat bij de achterban past.’ Ook Bart Soepnel wil zich niet afzetten tegen omroepen, maar een zo sterk mogelijke programmering neerzetten. Als gevolg heeft elke omroep eigen cultuurprogramma’s zoals Opium (AVRO), Kunststof (NPS) en De Avonden (VPRO), maar het programma Toneel op 2 wordt samengesteld door alle drie de omroepen.

Samenwerking is mooi, maar moeten omroepen in deze barre tijden niet nog sterker hun identiteit tonen? ‘Er zijn twee tegenstrijdige krachten aan het werk’, zegt Andra Leurdijk, mediabeleidonderzoeker bij TNO. ‘Enerzijds wordt er van omroepen gevraagd zich beter te profileren, aan de andere kant moeten ze intensiever samenwerken en soms zelfs fuseren.’

De omroepen zelf hebben een duidelijk idee over hun expertise. Van der Meulen vindt de VPRO de onbetwiste expert op het gebied van film en literatuur, met oog voor ‘de randen van de kunst en jong talent’. Maas maakt kunst en cultuur toegankelijk voor een breed publiek. ‘Musicals zijn niet meer weg te denken. De sector trekt jaarlijks ruim drie miljoen bezoekers.’ Soepnel probeert met de NPS ‘gelaagdheid en diepgang’ in kunst te brengen en is de enige die ballet en opera brengt.

Onderzoeker Leurdijk ziet ook enkele verschillen. ‘Omroepen proberen specifieke accenten aan te brengen. De AVRO richt zich meer op de populaire kunst, zoals musicals; de VPRO staat meer open voor experiment.’

Hoewel Leurdijk het goed vindt dat elke omroep zijn eigen vaardigheden en netwerk heeft, ‘die voortkomen uit een lange traditie’, is de identiteit van omroepen anno 2010 minder relevant. ‘Als je door samenwerking op bepaalde kunstthema’s wat aan identiteit verliest, is dat niet heel erg.’

Het is volgens Leurdijk vooral belangrijk dat omroepen hun expertise achter de schermen behouden. ‘Want voor de kijker maakt het niet uit of er een logo van de NPS of VPRO boven een programma staat. Je kunt je voorstellen dat als de EO kunst en cultuur brengt, je meer religieuze muziek hoort. Maar er is geen typische manier waarop de VPRO Bach brengt.’

Volgens Leurdijk mogen er best een paar kleine omroepen fuseren. Zover gaat Lennart van der Meulen (VPRO) niet, maar hij ziet wel heil in een centrale cultuurredactie. De digitale portal Cultura 24 heeft volgens hem dan ook de toekomst.

Maken ook de andere omroepen zich zorgen over de donderwolken boven Hilversum? Willemijn Maas (AVRO): ‘Over hoe de politiek gaat beslissen, valt nu nog weinig te zeggen. Maar we focussen nu zeker meer op kunst en cultuur om herkenbaarder te zijn voor onze achterban en onszelf beter in de markt te zetten.’

Bart Soepnel (NPS) voelt zich ‘kwetsbaarder’ zonder leden, omroepblad en beperkte marketingmiddelen. ‘Ik zie andere omroepen niet als bedreiging; maar wat men in Den Haag bedenkt wel. Op het gebied van kunst en cultuur werken alle omroepen met meerdere landelijke instellingen samen. Als daarop enorm bezuinigd gaat worden, boezemt mij dat wel angst in.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden