‘Kranten hebben veel kansen gemist’

Voor alle duidelijkheid: ‘Ik ben niet iemand die zegt dat het allemaal niks uitmaakt en dat het met de journalistiek wel goed komt. Mijn hart ligt juist bij een goede nieuwsvoorziening. Daarom maak ik me zo druk.’

Door Paul Onkenhout

Kees Zegers (39) is een even succesvolle als eigenzinnige internetondernemer met een vooruitziende blik. Hij studeerde communicatie, werkte in de reclame, was tien jaar geleden een van de oprichters van nu.nl en werd geïnterviewd door de commissie-Brinkman die de innovatiemogelijkheden in de dagbladjournalistiek onderzocht.

Tot onderdanigheid leidde het niet: in een open brief aan minister Plasterk keerde Zegers zich vorige week fel tegen het hoofdstuk over de internetheffing in het rapport van de commissie.

Je kon je woede niet verbergen.
‘Nou, woede, woede, ik was verontwaardigd.’

Want?
‘Het gebruik van internet moet in Nederland gestimuleerd worden. En dat doe je niet door er belasting over te heffen. Waar ben je mee bezig als je mensen extra laat betalen en dat geld gaat gebruiken om dagbladen te sponsoren? Gelukkig heeft Plasterk meteen gezegd dat hij er geen heil in ziet.’

Je bent als deskundige gehoord door de commissie-Brinkman. Hebben ze slecht naar je geluisterd?
‘Ik wil eerst iets nuanceren. Mijn brief spitst zich toe op één stuk van het rapport, het deel over de internetbelasting. Met 80 procent van de inhoud van het rapport ben ik het volkomen eens.

‘Ik ben een uur geïnterviewd en heb verteld hoe ik tegen de zaken aankijk. Een heleboel van wat ik heb gezegd, komt terug in het rapport. De commissie schrijft ook, tussen de regels door, dat dagbladen grote waarde hebben gehad, maar dat de mediaconsumptie in snel tempo is veranderd. Dat is veelzeggend. Ik vind ook dat het belang van goede journalistiek enorm is. En we zijn het er met z’n allen over eens dat de journalistiek pluriform moet blijven. Maar ik zeg: de kranten, in gedrukte vorm, die hebben hun tijd gehad.’

In de open brief schrijf je dat de kranten zich hebben beziggehouden met ‘interne machtspelletjes, gesprekken met overnamekandidaten en zeurpieterij over het gebrek aan geld om te innoveren’, in plaats van internet te omarmen en nieuwe mogelijkheden te verkennen.
‘De kranten hebben zóveel kansen laten liggen. Dat ze in de problemen zijn gekomen, heeft niets met de journalistiek te maken, maar alles met de manier waarop de concerns en de managers zich gedroegen.’

En dat was?
‘Defensief. Kranten reageerden altijd pas nadat anderen dingen hadden verzonnen of met iets waren begonnen. Terwijl op het moment dat het actueel was, acht jaar geleden, tien jaar geleden, er nog heel veel geld beschikbaar was. Er is ook heel veel geld uitgegeven, maar ze waren telkens te laat. Of het duurde allemaal te lang, omdat er eerst moest worden gediscussieerd. Voor je het wist was er twee jaar voorbij.

‘Het meest dramatische voorbeeld is en.nl. Er zou door PCM een kopie worden gemaakt van nu.nl. Na een half jaar is het om zeep geholpen. Wat wil je nou? En waarom nu.nl kopiëren als je het gewoon aangeboden krijgt? Ik heb er gezeten hoor, op die gracht, in 1999, een maand of twaalf na de oprichting.’

Bij PCM?
‘Ja! Er zaten twaalf advocaten en wat directieleden. Er werd een beetje smalend over ons voorstel gedaan. Ik geloof dat we vier minuten binnen zijn geweest, toen zijn we opgestapt.

‘Sacha Prins, Merien ten Houten, Robert Klep en ik hadden van nu.nl de grootste nieuwssite van Nederland gemaakt. Kun je je voorstellen hoe mooi het voor ons zou zijn geweest als een instituut als PCM het zou hebben gekocht? Dat is toch waanzinnig? Dat is voor uitvinders, want dat zijn we een beetje, het hoogst haalbare. Het is helaas niet gebeurd. PCM had een hele mooie brug kunnen slaan.’

Is dit een schoolvoorbeeld van een falend krantenconcern?
‘Het was één beslissing. Het ging om 12 miljoen euro. Blijkbaar ging het ze te ver om die gastjes in spijkerbroeken zoveel geld mee te geven. Ze wilden zich niet laten kennen. Aan de andere kant: misschien is het wel heel verstandig om zoiets af en toe juist wél te doen. Sanoma heeft met nu.nl een hele goeie deal gemaakt.’

Jouw visie op de toekomst van de betaalde kranten is uiterst somber.
Spits en Metro gaan wel door, dat is een businessmodel dat overeind blijft. Maar een betaalde krant? Dat is een lastig verhaal. Je kunt innoveren, zoals NRC met nrc.next heeft gedaan. Met dat soort initiatieven kun je het behoorlijk rekken.

‘Het zal straks gewoon te duur zijn om een krant te laten bezorgen. Daar zit de bottleneck. Met de advertentie-inkomsten komt het wel weer goed als de kredietcrisis achter de rug is. Maar de oplagen blijven dalen. Op een gegeven moment wordt de distributie te kostbaar. Als de kranten de distributie zouden samenvoegen, houden ze het weer een paar jaar langer vol.

‘Mensen van 50, 60 jaar hebben nog abonnementen, maar mensen van 20, 25 niet. Die gaan op een andere manier met nieuws om. Ze stellen net zo veel prijs op een journalistiek product, maar ze halen hun informatie uit andere bronnen. Soms zullen ze op zaterdag in de kiosk een dikke Volkskrant of NRC of Parool gaan halen. Maar daarbij blijft het.

‘Zolang er democratie is, is er journalistiek, die twee horen bij elkaar. Dus ik ben op geen enkele manier bang dat met de dagbladen ook de journalistiek ten onder gaat. Want dat gat wordt altijd opgevuld.’

Hoe dan?
‘Dat zie je nu al gebeuren. Er is een enorme opkomst van de realtime-media, op internet. Op televisie worden heel veel achtergrondprogramma’s uitgezonden, tijdschriften doen goed werk. Ik heb het niet over een verandering van de inhoud, ik heb het over een verandering van de vorm.’

De angst bestaat dat een goede nieuwsvoorziening in gevaar komt, omdat niemand meer voor nieuws wil betalen. En een goede nieuwsvoorziening kost veel geld.
‘Die angst deel ik niet. Er wordt toch niet alleen door kranten goede journalistiek bedreven? Goede journalistiek zal altijd blijven bestaan, omdat mensen altijd bereid zullen zijn er voor te betalen.

‘Maar een gedrukte krant is een uitvinding van honderd jaar geleden, iets van de vorige eeuw. Het is ridicuul om door de stromende regen mensen op de fiets papier te laten bezorgen waar het nieuws van gisteren op staat. De vorm is ridicuul geworden. Maar de inhoud niet.’

‘De wereld draait door’, schreef je in je brief. ‘Wie haar probeert tegen te houden, gaat ten onder.’ Is dat de essentie?
‘Dat is de essentie. De grootste truc is om mee te bewegen. Altijd mee te bewegen.’

Promotiemeisjes delen voor het Centraal Station in Amsterdam de krant uit die nu.nl liet maken vanwege het tienjarige bestaan, vorige maand. (ANP) Beeld
Promotiemeisjes delen voor het Centraal Station in Amsterdam de krant uit die nu.nl liet maken vanwege het tienjarige bestaan, vorige maand. (ANP)

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden