Krakende melancholie van Tricky, Massive Attack en Haelos

Nieuwe albums van Tricky én Massive Attack, plus een nieuwkomer die zegt beïnvloed te zijn door Portishead. Dat betekent maar één ding: triphop is terug.

null Beeld Redferns
Beeld Redferns

Wat werd er gelachen, begin jaren negentig, om hét cliché van de triphop: het geluid van een krakende naald over een grauwe vinylplaat. Oké, zeiden de bijdehandjes, dan hebben we nu dus de cd en wat mixen die triphopgasten in hun muziek? Het eeuwig knisperende grindpad van de verouderde geluidstechnologie.

Lach maar. De triphop werd naast de grunge een van de grote alternatieve muziekgenres van de jaren negentig. De huiselijke ambiance van dat haardvuur op de draaitafel bleef een decennium lang hangen. Nu keert het voorzichtig terug in de popmuziek bij een kleine triphoprevival, en bij bijvoorbeeld een splinternieuw Brits bandje als Haelos.

Eigenlijk valt de triphop nog steeds uitstekend te duiden aan de hand van dat krakende naaldgeluid. Het was allereerst het geluid van de sample: de geleende en opgeknipte muziek van anderen, hergebruikt in de eigen muziek. En het was het geluid van de nachtclub bij het ochtendgloren, waarvoor de triphop tenslotte was uitgevonden. De dansmuziek voor ná de climax, als het feestje voorbij was: chill out, shut up.

Belangrijke muziekjaren

De jaren negentig waren belangrijke muziekjaren, omdat de dance- en clubcultuur van house en techno hartelijk welkom werd geheten in de popmuziek. The Chemical Brothers, Junkie XL en Underworld maakten de dance rockfähig, met big beat en technopop met gitaren. En in de Britse stad Bristol werd hiphop en Jamaicaanse dub getrimd tot trage, afgekoelde en melancholieke dance om naar te luisteren: triphop.

Dat deze nieuwe clubmuziek juist in Bristol ontstond, is historisch te verklaren. Bristol was van oudsher een voorname havenplaats, had een duistere rol in de trans-Atlantische slavenhandel en geldt in het huidige Engeland als een van de steden met de grootste raciale diversiteit.

Het nachtleven werd er eind jaren tachtig al bepaald door 'soundsystems': dj-collectieven als de Wild Bunch die harde Jamaicaanse muziek aan Amerikaanse hiphop knoopten en er spookachtige effecten uit lieten opstijgen door het tempo omlaag te schroeven. De melancholie van dat geluid, de stilistische introversie van die dansmuziek, beklijfde en werd tot popmuziek gevormd door vooral de Bristolse bands Massive Attack en Portishead, én door het verlichte Wild Bunch-lid Tricky. Stijliconen waren nummers als Unfinished Sympathy van Massive Attack, met scratchend vinyl uit de echoput, onthaastende hiphopbeats en de verdrietige soulstem van Shara Nelson. En natuurlijk de hele plaat Dummy van Portishead, het trio dat nog dieper de 'film noir' en rokerige nachtclubs indook met onheilspellende reverb-gitaren en topliedjes als Sour Times en Numb. Het Amerikaanse muziekblad Rolling Stone bedacht een mooie alternatieve genrenaam voor Dummy: 'gothic hiphop'.

De mode en popmuziek moeten verder

Tegen de eeuwwisseling verdween de triphop langzaam uit de pop. De gesampelde beats en scratches deden ineens misschien wat gedateerd aan, maar het verscheiden van muzikale genres is altijd veel eenvoudiger te verklaren: de mode, en dus ook de popmuziek, moet nu eenmaal verder.

Net zo wetmatig treedt dan natuurlijk de revival op, liefst na twee decennia. Natuurlijk was de triphop al aangehaald in de elektronische soulpop van James Blake en The xx, (en vooral producer Jamie xx), maar de waarachtige triphop keerde de afgelopen jaren terug met tournees van Massive Attack en Portishead. Opmerkelijk: de Amerikaanse rapper A$AP Rocky liet vorig jaar in een interview weten dat zijn plaat At. Long. Last. ASAP. vooral was ingefluisterd door de Britse triphop van Portishead en Massive Attack. Het agressieve en scherpe hiphop-geluid had er volgens A$AP Rocky plaatsgemaakt voor wat meer atmosferische ingetogenheid.

In de dance werd het donkere triphopgeluid ook weer geciteerd, in de gothische electropop van FKA Twigs bijvoorbeeld, en in de nog wat vooruitstrevender dance van producer Arca. Luister maar eens naar de trage en uit elkaar getrokken samplebeats in Mutant, van Arca's gelijknamige plaat uit 2015, die je direct meeslepen naar de verfijnde somberte van de jaren negentig. Twee jaar geleden verraste de Britse band London Grammar met een tegen de triphop aanschurend geluid en bijbehorende dromerige zangpartijen van zangeres Hanah Reid in het triphopliedje Strong.

En dan duikt er ineens nog een bandje op, genaamd Haelos, dat zonder voorbehoud zegt beïnvloed te zijn door Portishead. Komen er dan ook nog nieuwe platen van én Tricky én Massive Attack, dan mag het officieel worden bijgeschreven in het popjaarboek 2016: de triphop is terug.

Het album Heligoland van Massive Attack uit 2010. Beeld
Het album Heligoland van Massive Attack uit 2010.Beeld

Haelos - Full Circle

(Matador/ Beggars)

Het Londense trio Haelos geeft met de deze week verschenen debuutplaat Full Circle een rechtstreeks vervolg aan de soulvolle vocale triphop van Portishead. Zelfde sfeer van melancholie die je kan overvallen als je na een nacht stappen naar huis strompelt en de vogels beginnen te fluiten. Waar ben je mee bezig? De nummers Dust en Pray, bijvoorbeeld, kaatsen alle goeds van de triphop terug; gesampelde breakbeats, ambient-achtige bijgeluiden in cinematografisch sounddesign, driestemmig gezongen en meanderende poprefreintjes die bovendien nogal aanstekelijk zijn en dus niet zo maar weer uit het hoofd waaien. Voor wie Portishead nog altijd mist en dus uitzichtloos zit te wachten op de comebackplaat van die band uit Bristol, is Haelos een uitmuntend alternatief.

Tricky - Skilled Mechanics

(False Idols/ !K7/ V2)

De Bristolse producer Tricky (artiestennaam van Adrian Thaws), een van de grondleggers van de triphop, was nooit echt weg. Maar zijn laatste plaat, Skilled Mechanics, doet het beter dan de vorige albums. Wie weet wordt de plaat opgetild door de aanrollende golven van de triphop-revival.

Vooral vocaal is Tricky sterk, in sinistere nummers als Don't Go, met de van hem bekende zwartgallige raps in de laagste versnelling. Het indrukwekkendst is Tricky nog altijd als hij zijn gefluister hangt onder een fijn hese vrouwenstem, en dat doet hij op Skilled Mechanics graag en veel.

Massive Attack - Ritual Spirit

(Virgin/ Universal)

Een volwaardig terugkeeralbum zat er nog niet in, na de gave plaat Heligoland uit 2010. We wachten nog even af. En dat doen we dan met genoegen bij de ep Ritual Spirit van Massive Attack.

Met het eerste nummer, Dead Editors, ben je in één klap terug bij de oorsprongsjaren van de triphop: ijskoude raps op een al net zo kille bassdrum en een bijna weggemoffelde breakbeat. Komt er vanuit de verte ook nog een feeëriek koortje aanzeilen en weg ben je. De nog ijziger hiphop met rockgitaar van de track Voodoo in my Blood doet verlangen naar meer Massive Attack - en snel een beetje.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden