Kraijer altijd in gevecht met zichzelf

Juul Kraijer is 'tekenares'. Dat is tegenwoordig niet zo bijzonder. Afgelopen weekeinde openden in Amsterdam maar liefst drie galerietentoonstellingen waarin de tekening weer centraal staat....

Maar Kraijer (1970) hoort niet tot de jongste hype, waarbij kunstenaars van diverse snit terugkeren naar het ambacht van het tekenen als uitlaatklep voor persoonlijke verwarring. Kraijer tekent al vanaf haar afstuderen aan de Willem de Kooning Akademie in 1994. In verf op doek werden haar voorstellingen 'te pathetisch, te vol', zoals ze in een van haar schaarse interviews vertelde. Met houtskool op papier kan ze net zo lang gummen tot de essentie overblijft.

Haar werk is vanaf de allereerste solotentoonstelling zo karakteristiek, dat haar naam met gemak als merk door het leven kan. Zeg Juul Kraijer en de even verstilde als magische vrouwenportretten schieten tevoorschijn: vrouwen met mysterieuze, geloken blik en een ruggenwervel van vogelkopjes. Androgyne, naakte wezens die lieflijk ogen, maar onderaan het blad met gebalde vuisten vogels tot moes knijpen, steevast midden op het papier getekend in een combinatie van stevige en zoekende lijnen.

Kraijers magisch-realisme gaat als warme broodjes over de toonbank. Haar werk is aangekocht door musea als Boijmans Van Beuningen en het Moma en door instellingen als de Nederlandsche Bank. Na eerder eerbetoon als de Charlotte Köhlerprijs voor jong talent, heeft zij nu de Kunstprijs 2004 gekregen, die voor de tiende en laatste keer door sponsor Philip Morris is uitgereikt.

Op de bijbehorende tentoonstelling in het Cobra Museum is te zien dat Kraijer in de afgelopen tien jaar niet voor de makkelijkste weg heeft gekozen. Door summier te variëren op steeds hetzelfde thema, dreigt zij haar eigen vijand te worden. Zij moet immers voortdurend in gevecht met zichzelf, zichzelf overtreffen.

Dat lukt niet altijd. Soms is de herhaling van weer dezelfde vrouwenkop met afgewend gelaat en knotjes van krioelende padden even sereen als zouteloos.

Kraijer probeert al schetsend en stuffend een blik te werpen op de verscheurdheid achter de menselijke façade en balanceert daarbij op het koord van ingehouden spanning en sensuele decoratie. Hoe dun dat koord is, blijkt uit haar uitstapje naar de keramiek. Van de drie getoonde beelden heeft alleen de she-devil de verontrustende uitstraling die Kraijers werk zo onovertroffen maakt. Het werk, waarbij een naakte vrouw op handen en voeten door de ruimte kruipt, is gracieus en klassiek in zijn pose, maar ook rauw en confronterend. Het oogt als een mens, maar is met zijn puntig gestekelde huid, zijn handen als klauwen en weggedraaide ogen half mens-half dier, een mythisch monster dat elk ogenblik uit zijn versteende houding kan ontwaken.

Die subtiele dubbelzinnigheid is bij de twee bustes afwezig. Vooral de vrouwenkop, overwoekerd met kleinere kopjes, overschreeuwt zichzelf.

Ook in de nieuwste tekenrage gaat het veelal over de mens in de war. Bij Upstream Gallery in Amsterdam vertoont de Hollandse Silvia Russel op dit moment inktzwarte portretten op krantenpapier. Verwrongen monden en ogen zo groot als schoteltjes drijven in cartooneske lijven met borsten als draaikolken. Angst spat van de wanden. De brutaliteit maakt indruk, maar stoot de kijker na verloop van tijd ook af.

Naar Kraijers ingetogen tekeningen kan je uren kijken. Haar vrouwen zijn geen slachtoffer van een onderstroom van onrust in de maatschappij, maar getuigen van universele twijfel aan de condition humaine en dat maakt ze even actueel als tijdloos.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden