Kop bojaar verborg Rembrandt

Het Rembrandt Research Project (RRP) presenteerde gisteren een nieuw zelfportret van Rembrandt. Het gaat om een werk uit 1634, waar drie jaar later de kop van een bojaar overheen was geschilderd....

Het schilderij werd in 1994 door de Franse eigenaar aan RRP-voorman professor Ernst van de Wetering ter inspectie aangeboden. De eigenaar had het vermoeden dat het om een echte Rembrandt ging. Na een grondige restauratie kwam een tot nu toe onopgemerkt, origineel zelfportret van Rembrandt te voorschijn, waarop de schilder is te zien in een mantel met bontkraag en een baret op het hoofd.

Een foto uit 1935 laat nog het portret zien, zoals dat door Flinck was geschilderd: een langharige man met oorbellen in een slavisch kostuum. Gedurende de afgelopen decennia is de overschildering verwijderd, aanvankelijk door de vorige eigenaren. Restaurator Martin Bijl heeft tenslotte de gekostumeerde Rus letterlijk uitgekleed, tot het zelfportret uit 1634 zichtbaar werd.

De restauratie duurde zes jaar. Bijl: 'De keuze om de verf eraf te halen was vreselijk moeilijk, want hoe weet je zeker dat er een volledig portret onder zit.' Volgens Bijl waren er in het schilderij twee aanwijzingen dat het doek oorspronkelijk door Rembrandt gemaakt was: de handtekening, die in natte verf was gezet, en het linkeroog. Bijl: 'Dat gekke andere oog was zo houterig geschilderd, dat deed alleen Flinck zo.'

Er zijn tot nu toe vier zelfportretten van Rembrandt ontdekt, die in zijn eigen atelier zijn overschilderd. Maar dit is de eerste die volledig is teruggebracht in zijn originele staat. Volgens Van de Wetering kon dat nu, omdat het werk in de afgelopen eeuw al meerdere malen is 'gestript'.

De ontdekking zet volgens Van de Wetering de 'functie' van Rembrandts zelfportretten in een nieuw daglicht. Dat Rembrandt zichzelf bovenmatig vaak heeft afgebeeld en dat de zelfportretten als koopwaar bedoeld waren, hadden de Rembrandt-autoriteiten al eerder vastgesteld. Nu het vierde overschilderde zelfportret is ontdekt, rijst het vermoeden dat Rembrandt zijn zelfportretten in voorraad maakte.

Wanneer deze zo lang onverkocht bleven dat ze de gelijkenis met de kunstenaar niet meer aankonden, gaf Rembrandt ze een andere gedaante. Zo werd het zelfportret uit 1634 omgevormd tot een zogenoemde 'tronie'. Volgens Van de Wetering 'te vergelijken met de schilderijtjes van een zigeunerjongen met traan'.

Het Rembrandthuis heeft in het kader van de ontdekking een kleine tentoonstelling gemaakt over Rembrandts 'verborgen zelfportretten'. Binnenkort verschijnt het volgende deel van A Corpus of Rembrandt Paintings, van het RRP, over Rembrandts zelfportretten.

Rembrandts verborgen zelfportretten, Museum Het Rembrandthuis, Amsterdam. T/m 16 maart.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.