Kookboeken

De Fransman Alexis-Benoît Soyer werkte zich in de eerste helft van de vorige eeuw in Engeland op tot een gerenommeerd chef....

Een jaar of tien later vond hij een draagbaar fornuisje uit, Soyer's Magic Stove, waarvan hij de werking met het bijbehorende kookgerei demonstreerde voor een select groepje gourmets op de top van de piramide van Cheops. Om de afzet van de apparatuur te bevorderen schreef hij The Modern Housewife or Ménagère.

Op een van de houtgravures ('ter plekke getekend') die daarin zijn opgenomen, is een piepklein koekenpannetje te zien op een soort campingbrandertje. Er staan Europeanen omheen met breedgerande hoeden en rulle bakkebaarden.

Het Haarlemse veilinghuis Bubb Kuyper bracht onlangs Soyers levensloop en -werk summier onder de aandacht van de eigenaren van 'zeshonderd toonaangevende restaurants' in Nederland. Reden: diens publicatie uit 1853 is een van de kookboeken uit een omvangrijke verzameling die vier eeuwen internationale culinaire historie omspant en op 27 mei wordt geveild.

Aangeboden worden 220 kavels met zo'n zeshonderd titels. Daar zitten diverse drukken tussen van Aaltje, de volmaakte en zuinige keukenmeid, het populairste kookboek van de negentiende eeuw (richtprijzen circa ¿ 400,-). Het succes leidde tot roofdrukken en uitgaven met misleidend verwante titels, waarvan er ook een paar ter veiling komen. Andere zeldzame exemplaren zijn onder meer De Geoefende en Ervaren keuken-meester Of de Verstandige Kok (richtprijs ¿ 1500,-) en een eerste druk van De Volmaakte Geldersche Keuken-meyd uit 1756 (¿ 1000,- tot ¿ 1500,-).

Van D. Heinsius veilt Kuyper eveneens een eerste druk (1616) van de Nederduytsche Poemata - Hymnus of Lof-sanck van Bacchus, Waer in 't gebruyck ende misbruyck vande Wijn beschreven wort (¿ 1500,-tot ¿ 2000,-). Ook van Escoffier is iets bijzonders te koop: een tweede druk uit 1910 van Les fleurs en cire, zijn verhandeling over wasbloemen.

De boeken zijn afkomstig uit de collectie van John Landwehr, van wie twee jaar geleden de bibliografie Het Nederlandse Kookboek 1510-1945 verscheen. Als mededirecteur van uitgeverij Sijthoff kwam hij in de jaren zestig op het idee een facsimile uit te geven van De volmaakte Hollandsche Keuken-meid, 'een daverend succes en bekroond in Frankfurt'. Ook van het oorspronkelijke werk komt een aantal exemplaren onder de hamer.

Landwehr doet zijn collectie van de hand omdat hij 'ouder wordt'. 'Ik heb de langste tijd erop zitten, de kinderen zijn niet geïnteresseerd. Dan kun je twee dingen doen: wegschenken of alles laten veilen. Dat laatste is wel zo aardig. Andere liefhebbers en instanties kunnen hun verzameling aanvullen. Het gaat me aan het hart, maar je kunt je erfgenamen er met goed fatsoen niet mee opzadelen. Ik hoop dat de paardjes in een goeie stal terechtkomen.' De laatste tijd heeft hij zelf weinig kunnen kopen. 'Dan gaat het plezier eraf, je denkt: ik heb alles zeker al.' Wel bewaart hij er een paar, waaronder zijn eerste druk van Aaltje (1803). 'Je gaat niet van honderd procent naar nul, dat is te rigoureus.'

Tussen het kleinere werk zitten veel reclame-uitgaven. Calvé huurde populaire receptenschrijvers in, onder wie Martine Wittop Koning. Haar Zomerboekje van eind jaren twintig begint met de mededeling dat het bedrijfslogo, 'drie olifanten, bij velen de verkeerde opvatting hebben gevestigd dat dat wij van die dieren olie vervaardigen'. Bijschrift bij een tekeningetje van Jo Spier: 'En wat zouden de negers opkijken als ze eens zagen wat uit hun olienootjes wordt bereid.'

Kijkdagen: vrijdag 23 mei tot en met maandag 26 mei.

Adriaan de Boer

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.