Konrád onder een boom

Een combinatie van een doolhof en spiegelpaleis met hier en daar een doorkijkje, zo omschrijft Stefan Hertmans in het Nieuwe Wereldtijdschrift de ruimte waarin de toekomst zich het best laat verbeelden....

Peter Swanborn

Het is een fraai beeld en tegelijk een van de weinige antwoorden op de vraag die het NWT op de voorpagina plaatste: 'Is er nog toekomst?' Drie artikelen, naast Hertmans van de Tsjechische president Václav Havel en de universitair docente Sophie de Schaepdrijver, buigen zich over deze gezien de millenniumgekte nogal voorspelbare vraag. Of, zoals de redactie het nonchalant uitdrukt: 'Over de toekomst na de gekte hebben wij een paar teksten bij elkaar gebracht.'

Opmerkelijk genoeg is het de voormalige dissident Havel die het grootste optimisme aan de dag legt. In een eerder voor de Canadese Senaat uitgesproken tekst geeft Havel een verklaring voor zijn steun aan de NAVO-bombardementen op voormalig Joegoslavië: 'Deze oorlog plaatst mensenrechten boven de rechten van de staat.' Volgens Have( is deze vorm van oorlog voeren een 'belangrijk precedent voor de toekomst', want voor het eerst speelden nationale belangen geen rol.

Havels standpunt is begrijpelijk, maar aan het eind van zijn verhaal maakt hij een onverwachte wending door te stellen dat de mensenrechten 'hun diepste wortels hebben ergens buiten de waarneembare wereld'. Havel lijkt niet van plan de gesignaleerde vooruitgang op het conto van de mensheid te schrijven en eindigt met de verzekering dat, 'terwijl de staat een schepping van de mens is, de mens een schepping van God is.'

Het Nieuw Wereldtijdschrift wil sinds zijn herstart een jaar geleden, 'veel meer dan een literair tijdschrift' zijn. De redactie heeft het 'fraaist ogende cultureel-maatschappelijke tijdschrift van de lage landen' voor ogen en langzamerhand lijkt deze ambitie bewaarheid te worden. Jammer is alleen dat NWT steeds meer moeite lijkt te hebben om goede verhalen en gedichten te vinden, want het 'cultureel-maatschappelijke' overstemt meer en meer het 'literaire'.

Zo krijgt de lezer deze maand artikelen over de 'mathematica van verkeersstromen' en over de vraag of er een 'organische samenhang bestaat tussen teloorgang van de sociale rol van de overheid en de uitbreiding van haar repressieve macht'. Beslist interessant en een fraaie aanvulling op het toekomst-thema, maar waar blijft de verbeelding?

Ook in een uitvoerig interview met György Konrád lijkt politiek belangrijker dan literatuur. Geert van Istendael zocht hem op in Hongarije, 'onder de notenboom, naast de pruimenboom' en al lijken Konráds antwoorden soms routineus, evenzo vaak zijn zijn formuleringen raak: 'Als het over de details van het dagelijkse leven gaat, is een identiteit die tot stand komt op grond van vergelijkingen altijd te verkiezen boven een identiteit die stoelt op onwetendheid.'

In vorige nummers van het NWT toonde Van Istendael zich een hartstochtelijk voorstander van engagement. Ook nu berijdt Van Istendael zijn stokpaardje door te stellen dat in Nederland veel intellectuelen van mening zijn dat kunst thuis hoort 'in het hoekje van de ontspanning'.

Konrád antwoordt dat hij dit jammer vindt voor Nederland, maar zoekt vervolgens de nuance door te pleiten voor 'anti-politiek'. Kunstenaars hoeven geen politici te worden, maar moeten wel de politiek op haar fouten wijzen. Zo kunnen ook zij 'paal en perk stellen aan de illegale uitbreiding van het politieke terrein'.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden