Kunst Veiling koninklijke kunst

Koninklijke familie brengt kunst onder de hamer. Wie biedt?

Dertien tekeningen en twaalf kavels met vooral porselein gaan deze maand onder de hamer bij veilinghuis Sotheby’s, met een verwachte totaalopbrengst van rond de 3 miljoen euro. Dat is een schijntje in deze tijd van veilingrecords, en toch vallen de te veilen stukken op: ze zijn allemaal eigendom van de koninklijke familie in Nederland, ontdekte NRC Handelsblad.

‘Eigendom van een prinses’ staat vermeld bij elf kavels die worden aangeboden tijdens een veiling op 17 januari in Londen die ‘Royal & Noble’ is gedoopt – de verkopende partijen hebben in veel gevallen blauw bloed door de aderen stromen. De elf kavels bestaan uit porselein uit China en ander antiek serviesgoed. Een twaalfde kavel, tafeldecoratie in de vorm van glazen tulpen, is gemaakt door de befaamde Franse glaskunstenaar René Lalique ter gelegenheid van het huwelijk van prinses Juliana met prins Bernard in 1937. Het werk behoorde, net als de andere kavels, tot de nalatenschap van de in 2004 overleden Juliana. De Rijksvoorlichtingsdienst (RVD) wil niet zeggen van wie de stukken nu zijn.

Het gebeurt wel vaker dat de Oranjes kunst uit privébezit verkopen. Bij recente gevallen werd er daarna geklaagd dat de geveilde werken niet van tevoren waren aangeboden aan musea in Nederland. Of dat nu wel is gebeurd, is de vraag; de RVD meldt dat om een ‘privékwestie’ gaat waarover geen mededelingen worden gedaan.

Lot 15: Naaktstudie van jonge man met geheven armen door Peter Paul Rubens (1577-1640), ooit gekocht door koning Willem II. Verwachte opbrengst: ca. 2,2 tot 3,1 miljoen euro. Beeld Sotheby's

Topstuk

Veel van de dertien tekeningen die op 30 januari bij Sotheby’s in New York onder de hamer komen, lijken niet museaal te zijn; ze gaan naar verwachting slechts enkele duizenden euro’s opbrengen. Er is één werk dat eruit springt: een voorstudie van de 17de-eeuwse meester Peter Paul Rubens. Geschatte opbrengst van deze krijttekening van een halfnaakte man: 2,2 tot 3,1 miljoen euro.

Het is een topstuk, beaamt Friso Lammertse, conservator oude schilder- en beeldhouwkunst bij Museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Dat museum heeft de grootste Rubens-collectie in Nederland. De krijttekening is een voorstudie van Rubens’ schilderij De Kruisoprichting, dat in de Onze-Lieve-Vrouwekathedraal in Antwerpen hangt. Dat is een van zijn beroemdste werken, zegt Lammertse en dat maakt de schets eveneens waardevol, ook al zijn er meerdere bladen met voorstudies bekend. ‘Ieder museum wil zoiets hebben’, zegt hij.

Hij zag het werk in 1977 tijdens een tentoonstelling in Antwerpen. ‘Toen was het nog in het bezit van Juliana.’ Daarna zag hij het nog een keer, in 2005 in New York. ‘Op die tentoonstelling was het mooiste van het mooiste van Rubens bij elkaar gebracht.’

Volgens de RVD staat geen van de te veilen tekeningen op de lijst van beschermde cultuurgoederen, die is opgesteld om te voorkomen dat kunstwerken met een grote kunsthistorische waarde Nederland verlaten. Niettemin hoopt de Vereniging Rembrandt, die Nederlandse musea helpt bij de aankoop van bijzondere kunstwerken, dat de voorstudie van Rubens voor ons land behouden blijft.

Kunstkoning

Uit de herkomstgeschiedenis van alle dertien tekeningen is op te maken dat ze ooit zijn gekocht door koning Willem II (1792-1849) en daarna op diens erfgenamen zijn overgegaan. Willem II had een beroemde kunstverzameling, met werk van meesters als Rembrandt, Titiaan en Leonardo Da Vinci. Na zijn dood werd deze collectie voor het grootste deel geveild, omdat hij een fikse schuld bleek te hebben bij zijn zwager, tsaar Nicolaas I van Rusland. De topstukken zijn daardoor veelal naar het buitenland verdwenen.

Het Dordrechts Museum maakte over deze uiteengevallen collectie in 2014 de tentoonstelling Willem II – Kunstkoning, die ruim 110 duizend bezoekers trok – nog steeds een record voor het museum. Drie van de dertien tekeningen die nu worden geveild, waaronder de Rubens, waren te zien op die expositie. Maar Sander Paarlberg, een van de samenstellers, weet niet van wie de werken zijn. ‘Wij hebben nooit contact met de eigenaar gehad’, zegt de conservator oude kunst bij het Dordrechts Museum. ‘De drie tekeningen hebben we officieel geleend van Koninklijke Verzamelingen.’ Dat is de organisatie die de kunst- en historische voorwerpen van het Huis Oranje-Nassau beheert.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden