kunst 'Queen Vicky'

Koningin Victoria wordt ‘Queen Vicky’ in kritisch kunstwerk van 13 meter hoog in Tate Modern

De onthulling van Fons Americanus van kunstenaar Kara Walker in het Tate Modern op 30 september. Beeld Tristan Fewings / Getty Images

Kunstwerk van Kara Walker stelt Britse expansie onder de heerschappij van Victoria op een speelse manier aan de kaak. 

Dit jaar wordt in het Verenigd Koninkrijk de 200ste geboortedag (24 mei 1819) gevierd van koningin Victoria, met boeken en tentoonstellingen. Maar in Tate Modern, museum voor moderne en hedendaagse kunst in Londen, is geen sprake van verering van de vorstin onder wie het Britse rijk bijna uit haar voegen groeide. Op een installatie in de zogenoemde Turbine Hall, waar Tate grootschalig werk toont, staat ‘Queen Vicky’ afgebeeld als een Afrikaans vrouwtje met een kokosnoot, onder wier rok een jongetje schuilt met de bijnaam ‘Melancholie’.

‘Queen Vicky’ maakt onderdeel uit van een 13 meter hoge fontein, gemaakt door de Amerikaanse kunstenaar Kara Walker, getiteld Fons Americanus. Het is een pastiche op de Queen Victoria Memorial in Londen, bij Hyde Park. Met de sculptuur wil Walker de Britten confronteren met de zwarte bladzijden, of hoofdstukken, uit de geschiedenis: zonder slavenhandel had het Empire nooit zo groot en machtig kunnen worden.

Racisme en het slavernijverleden spelen al jaren een belangrijke rol in het oeuvre van de 50-jarige kunstenaar uit Californië. Een bekende installatie is A subtlety (alias the Marvellous Sugar Baby), in de oude suikerfabriek van Domino, in haar woonplaats New York. Het is  een hommage aan de duizenden zwarte mensen die zijn uitgebuit op de suikerplantages. Het leidde vijf jaar geleden tot discussies over ras, seksualiteit en onderdrukking, eigentijdse thema’s.

Met hetzelfde doel is Walker, aan de vooravond van de jaarlijkse Black History Month, uitgenodigd in Tate Modern, het museum dat is vernoemd naar de Victoriaanse suikerkoning Henry Tate. Daarbij moet worden aangetekend dat zijn imperium amper op slavernij was gebouwd. De Turbine Hall blijkt zeer geschikt voor het grootse slavernijmonument van het land, omdat het zowel van dichtbij als van boven, vanaf de brug, kan worden bekeken.

Een vrouw bekijkt de schelp die onderdeel is van Kara Walkers kunstwerk, oud symbool van de vagina waar Venus uit geboren is. Beeld Getty Images
Zichtbaar zijn de haaien waartussen de slaven verdrinken. Beeld Getty Images

Historische verbanden

En er is veel te zien aan het kunstwerk (gefinancierd door autofabrikant Hyundai) dat de historische verbanden weergeeft tussen het Zwarte Continent, de Oude Wereld en de Nieuwe Wereld.

De gouden Nikè van Samothrake, de godin van de overwinning die op de originele fontein prijkt, is vervangen door een Afro-Caribische Venus, godin van de liefde. Uit haar borsten en hals vloeit water, dat terechtkomt in een door haaien bevolkte zee waar slaven verdrinken. Er zijn verwijzingen naar de beroemde haai van Damien Hirst en Het Slavenschip dat J.M.W. Turner schilderde in 1840, zeven jaar nadat het Britse parlement slavernij officieel had afgeschaft.

De waterstralen vloeien over de hoofden van een fier zittende Kapitein, gemodelleerd naar de Jamaicaanse vrijheidsvechter Marcus Gavery, een knielende koloniaal en een boomstam waaraan een strop hangt. Verderop in de Turbine Hall ligt een grote schelp, het oude symbool van de vagina waar Venus volgens de Romeinse mythologie uit afkomstig is. Nu zit er een jongetje dat de schelp vult met zijn tranen. De zee waarover de Britten heersten, is voor Walker eerder een tranendal.

Het bijzondere van Fons Americanus is dat het geen wrok uitstraalt, maar speelsheid – met een serieuze ondertoon. Dat gold ook Walkers antwoord op de vraag waar haar werk te zien zal zijn ná deze tijdelijke tentoonstelling. ‘Kan het hier niet blijven staan?’

Fons Americanus is (gratis) te zien t/m 9/4 2020.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden