nieuwsjohannes Vermeerprijs

‘Koningin van de Nederlandse portretkunst’ Rineke Dijkstra wint de Johannes Vermeerprijs 2020

De jury noemt het werk van de Nederlandse fotograaf ‘voor de eeuwigheid’ en ‘uniek in de wereld’.

Kolobrzeg, Polen, 27 juni 1992.Beeld Rineke Dijkstra

De Johannes Vermeer Prijs 2020, de Nederlandse staatsprijs voor de kunsten, is toegekend aan fotograaf Rineke Dijkstra (61). De jury onder leiding van Andrée van Es noemt haar in het juryrapport ‘de koningin van de Nederlandse portretkunst’. Haar oeuvre van portretterende foto’s en filminstallaties wordt ‘uniek in de wereld’ genoemd: ‘Dit werk is voor de eeuwigheid. Het vermogen om dit soort beelden te maken is weinig kunstenaars gegeven.’ De prijs bestaat uit een bedrag van 100 duizend euro, dat de winnaar dient te besteden aan een project binnen zijn of haar werkterrein.

Dijkstra studeerde in de jaren tachtig aan de Rietveld Academie in Amsterdam en werkte een aantal jaar voor Nederlandse tijdschriften als Avenue en Elegance. In 1992 brak ze door met de serie Strandportretten, waarvoor ze jongeren in hun badkleding fotografeerde op stranden in België, Kroatië, de VS en Polen. Elk museum dat een naam heeft op te houden op het gebied van fotografie heeft foto’s uit deze reeks in de collectie, van het Stedelijk Museum Amsterdam tot het Museum of Modern Art in New York. 

Vondelpark, Amsterdam, 19 juni 2005.Beeld Rineke Dijkstra
Odessa, 4 augustus 1993.Beeld Rineke Dijkstra

Volgens de jury is de reeks Strandportretten kenmerkend voor het werk van de fotograaf: ‘De kwetsbaarheid van deze jongvolwassenen, zich bewust van hun uiterlijk of juist niet, en de intimiteit die Dijkstra weet te bereiken, kenmerken haar hele oeuvre. Evenals haar uitzonderlijke antenne voor niet alleen de ogen of het gezicht, maar het hele lichaam als spiegel van de ziel.’

Dijkstra probeerde het verstrijken van de tijd in het leven van haar jeugdige hoofdpersonen te vatten door met beeldreeksen te werken, die ze gedurende langere perioden maakte. In de fotoreeks Olivier volgde ze tussen 2000 en 2003 een jonge soldaat die we zichtbaar zien verharden tijdens zijn diensttijd op Corsica en in Afrika. En ze volgt al jarenlang Almerisa, die als Bosnische vluchteling op 6-jarige leeftijd naar Nederland kwam en voor de lens van Dijkstra opgroeide en volwassen werd. 

In de loop van haar carrière ging Dijkstra steeds meer met video als medium werken. Bekende video-installaties zijn The Buzz Club (1997), over bezoekers van een club in Liverpool en Ruth Drawing Picasso (2007), waarin ze een jong meisje observeert dat in de Tate Liverpool het schilderij Weeping Woman natekent. 

In een interview in deze krant sprak Dijkstra over de jongeren die ze fotografeerde en filmde: ‘Ik heb heel veel jonge mensen voor de camera gehad. Maar jeugd is nooit mijn onderwerp geweest, meer de drager van een idee: het hoopvolle zit in het begin van het leven, alle mogelijkheden liggen nog open.’

Arden en Miran, Londen, 16 februari 2020.Beeld Rineke Dijkstra
Georgie Henley, Londen, 9 oktober 2010.Beeld Rineke Dijkstra

Dijkstra is wellicht de bekendste Nederlandse kunstenaar over de grens. In 2017 ontving ze de Zweedse Hasselblad Award, een soort Nobelprijs voor de fotografie. De afgelopen jaren had ze tentoonstellingen in musea als het Jeu de Paume in Parijs, het San Francisco Museum of Modern Art, het Guggenheim in New York en het Louisiana Museum of Modern Art in Denemarken. Afgelopen winter ging haar nieuwe video-installatie Night Watching in première in het Rijksmuseum. Daarin observeert ze groepen mensen die op hun beurt naar De Nachtwacht van Rembrandt (buiten beeld) kijken. Merel Bem schreef in de Volkskrant: ‘De kinderen stelen de show; die kijken zo onbekommerd en goed, dat je meteen naar het schilderij om de hoek wilt rennen om te zien wat je al die jaren hebt gemist.’

De uitreiking vindt plaats op donderdag 29 oktober. De prijs, die sinds 2009 bestaat, wordt toegekend aan in Nederland werkende kunstenaars uit alle disciplines. Eerdere winnaars waren Ivo van Hove, Janine Jansen, Iris van Herpen, Steve McQueen, Michel van der Aa, Irma Boom, Rem Koolhaas, Marlene Dumas, Erwin Olaf, Alex van Warmerdam en Pierre Audi.

Rineke DijkstraBeeld Els Zweerink

In 2018 interviewden we Rineke Dijkstra voor de rubriek Onze gids deze week, waarin ze met Karolien Knols sprak over haar artistieke voorkeuren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden