Koning Aap

Andy Serkis (50) is 's werelds meest ervaren acteur van digitaal opgetuigde filmwezens. Van Gollum uit Lord of the Rings tot hoofdaap Caesar uit The Planet of the Apes. Hoe gaat hij te werk?

Ceasar in Dawn of the Planet of the Apes. Beeld Filmstill

'Het is een schande als Andy Serkis geen Oscarnominatie krijgt voor zijn rol als aap Caesar', zei James Franco al bij de vorige Planet of the Apes-film. De Amerikaanse ster, die in 2011 de menselijke hoofdrol speelde en het hyperintelligente babyaapje Caesar opvoedde, pleitte in interviews voor meer erkenning voor zijn collega Serkis, de koning van het 'mocap'-acteren (motion capture). De Britse acteur, die al tal van filmwezens belichaamde (waaronder Gollum uit Lord of the Rings), hult zich op de set in strak lycrapak, met stippen als markeerpunten voor de camera's die zijn beweging en mimiek tot in detail vastlegt. Zijn kale acteerprestatie wordt vervolgens bewerkt door teams van computeranimatoren, meestal aan de andere kant van de wereld, en zo ontstaan creaties als Gollum, King Kong en kapitein Haddock in Spielbergs Kuifje-film.

O wee als we later, als deze vorm van acteren volstrekt is ingeburgerd, concluderen dat pionier Serkis veel meer filmprijzen had verdiend, waarschuwde Franco zijn vakgenoten en Academy-stemmers. En toch bleef de Oscarnominatie weer uit, dat jaar.

Echte apen?

Ruim 1.100 apen komen voorbij, in een marsscène in Dawn of The Planet of the Apes, waarvan verschillende te paard. Allemaal nep - op de paarden na. Reden voor de dierenactivisten van PETA om de huidige Planet of The Apes-cyclus te bejubelen. Dat was niet altijd het geval: PETA was woest toen bleek dat de echte chimpansee uit Tim Burtons Planet of the Apes (2001) zijn nadagen sleet in een povere Texaanse Zoo, levend op rottend fruit en hondenvoer. Dat de vorige apenfilm, Rise of the Planet of the Apes, zich nadrukkelijk keerde tegen dierenproeven, bracht de partijen weer bij elkaar.

Dawn of the Planet of the Apes. Beeld Filmstill

Andy Serkis (50) was een door collega's gewaardeerde doch onbekende acteur toen filmmaker Peter Jackson hem vroeg voor een bijdrage aan Smeagol, oftewel Gollum, het glibberige wezentje uit de Lord of the Rings-cyclus. De techniek waarbij mens en animatie samensmolten tot één personage werd uitgedacht en vervolmaakt tijdens de opnamen van de trilogie; Serkis had vooraf geen idee waar hij aan begon, meende dat ze enkel zijn stem nodig hadden. Terug van de set in Nieuw-Zeeland kreeg hij, als zeldzame ervaringsdeskundige van een compleet nieuwe, snel populair geworden speltechniek, de ene na de andere klus aangeboden. James Cameron vroeg hem acteurs te instrueren voor hun 'mocap'-rollen in Avatar, ook de makers van de nieuwe Star Wars-cyclus huurden hem onlangs in. De Planet of the Apes-cyclus, waarvan deze week weer een nieuw deel te zien is in de Nederlandse bioscoop, markeert de volgende stap voor Serkis: niet eerder trad hij zo op de voorgrond, zij het voor een nog steeds (praktisch) onherkenbare rol, als chimpansee. De Volkskrant interviewt hem telefonisch, terwijl de acteur door Londen rijdt.

Als de Academy een speciale categorie zou invoeren voor het acteren van digitaal gemanipuleerde wezens, zou u de ene na de andere Oscar winnen. Voelt u daarvoor?

'Nee, want het onderscheid zou intrinsiek verkeerd zijn. De effecten zijn van de animatoren, het acteren doe ik. En acteren is acteren.'

Acteur/animator?

Dat acteur Andy Serkis de animatie in door hem belichaamde wezens als Gollum en aap Caesar in interviews nogal eens reduceert tot het aanbrengen van 'digitale make-up', wordt hem niet in dank afgenomen door de computerkunstenaars. Die vinden dat zij ook meedelen in het auteurschap: die digitale filmpersonages zijn collaboraties tussen acteur en computerartiest; gesamtkunst.

Dawn of the Planet of the Apes. Beeld Filmstill

Niet de computeranimator, maar de acteur is auteur van het personage?
'Natuurlijk! Het innerlijk van een wezen, diens emotie - alles waarover een rol gaat - komt voort uit het acteren. Je hebt ook animatiefilms waarbij een personage wordt ontworpen vóór de acteur erbij komt kijken, maar dit werkt precies andersom. Eerst acteer je een aap, vervolgens word je aangekleed door de animatieafdeling, die heel kunstig laag voor laag een digitale aap om je heen construeert. Of je mijn gezicht nou wel of niet herkent in de bioscoop maakt niks uit.'

Voor uw rol als King Kong (2005) observeerde u gorilla's in Rwanda. En nu?
'Ik heb chimpansees bestudeerd, maar dat was al ter voorbereiding op het vorige deel van Planet of the Apes. De Caesar in Dawn of the Planet of the Apes benader ik meer als mens in apenhuid, hij is natuurlijk ook intelligenter dan de gemiddelde chimpansee. Deze film gaat over de complexiteit van leiderschap. Caesar tracht een samenleving te creëren waarin alle apen gelijk zijn, in dat opzicht zit er iets van Mandela in Caesar. Hij heeft te maken met apen die slechte ervaringen hebben met mensen, die lange tijd in de dierentuin of het laboratorium zaten opgesloten. Caesar voelt wél empathie voor mensen, wat hem in een lastige positie brengt.'

Wat is er verbeterd aan de mocap-techniek, sinds het vorige Apes-deel?
'De uitrusting is robuuster: we filmden nu gewoon midden in het bos, dat was eerder niet mogelijk. Tegelijk werkt de software van Weta (het computeranimatie bedrijf van Peter Jackson, red.) met een steeds hogere resolutie, zodat de animatieploeg alles nog levensechter kan laten ogen.'

Apenhaar

Het was een lange weg sinds die - voor 1968 overigens revolutionaire - latex apenmaskers uit de allereerste Planet of the Apes-speelfilm. Een van de hobbels op weg naar de ultieme filmaap was de vacht; geloofwaardig apenhaar. Voor Peter Jacksons King Kong (2005) behoefde de gorillahuid 460 miljard haren, die elk bewogen als de aap in de wind stond. De doorbraak op het gebied van digitaal filmhaar staat op naam van Eitan Grinspun, wetenschapper aan de Universiteit van Columbia (New York). De door hem ontwikkelde software, die gebruikmaakt van differentiële meetkunde om de haarbeweging te sturen, werd eerder al gebruikt door Steven Spielberg bij de vacht van het hondje Bobby in The Adventures of Tintin. Voor Dawn of the Planet of the Apes werden de wiskundige haarmodellen verder verfijnd opdat de apen, die schuilgaan in tropisch woud, nu ook nog realistisch vochtig en vuil ogen.

Dawn of the Planet of the Apes. Beeld Filmstill

Komt er een moment waarop de techniek zo ver gevorderd is dat de mocap-acteur toe kan zonder strak pak met stippen en een met camera's behangen helm?
'Die hoofdconstructie met camera's zal zeker verdwijnen, op den duur. Dat pak niet, denk ik. Maar zo'n pak zit lekker hoor, je beweegt je erin als een tweede huid, heel vrij.'

Naast het acteren runt u een speciale mocap-studio in Londen. Wat leert u collega's?
'Allereerst de ervaring: voelen hoe het is, hoe je acteert terwijl je avatar op een scherm mee beweegt. Maar ook hoe je die ervaring fysiek kunt maken. Mark Ruffalo bijvoorbeeld, kwam bij ons langs ter voorbereiding op zijn rol als de Hulk. Hem lieten we zien hoe hij op de set het gewicht van zijn personage kon simuleren. Wat acteurs zich niet altijd realiseren, is dat gewone kostuums en make-up je ook kunnen hinderen bij het acteren.

'Het mooie van mocap-acteren is dat het bijna naakt is, je kunt je volledig richten op het innerlijk van je personage. Tegelijk zijn de camera's zo op je gericht, dat zelfs de allerkleinste bewegingen in je gezicht of je ogen worden vastgelegd. Het nodigt uit tot subtiel spel.'

Caesars wenkbrauwen zijn speciaal naar die van u gemodelleerd. Herkenden uw kinderen u in de film?
'O volledig. Elke gezichtuitdrukking van Caesar komt ze bekend voor. Nee, dat vinden ze niet eng. Overigens brul ik niet naar ze, thuis.'

Kunt u iets zeggen over de nieuwe Star Wars? U schijnt meerdere wezens te spelen.
'Helaas. De embargo's maken dat onmogelijk. Ik mag niks zeggen.'

Blijft u Caesar vertolken?
'Dat is aan de regisseur. Een volgend Planet of the Apes-deel zou zich een jaar verder in de toekomst kunnen afspelen, maar ook vijftig of honderd jaar later.'

Apenoog

De heilige graal van de visuele effecten. Waar computergesimuleerde beweging al langere tijd kon doorgaan voor echt, bleven de ogen tot voor kort achter. De kloof leek lange tijd niet te dichten: hoe meer een digitaal oog een echt oog benaderde, hoe opvallender de minuscule verschillen. Net niet realistisch was nog altijd heel doods. Volgens Joe Letteri, viervoudig Oscarwinnaar (onder meer van Lord of the Rings, Avatar) en visual-effects-supervisor van Dawn of the Planet of the Apes, bezitten de vezellagen in de irissen nu meer diepte dan ooit, en visualiseren hogere pixelwaarden eerder nooit zichtbare microbewegingen op bioscoopdoek. Met andere woorden: de digitale apenblik oogt bezielder dan die in Artis.

Dawn of the Planet of the Apes. Beeld Filmstill

Dan kunt u Caesars nageslacht spelen.
'Dat is zo. Dat is ook het geweldige van deze techniek: dankzij mocap zijn er geen obstakels meer. Leeftijd is irrelevant.'

Filmmaatschappijen verspreiden achter-de-schermenbeeld van acteurs in mocap-pak. Neem dat de magie niet weg?
'Nee, het is juist heel belangrijk dat het publiek zulke foto's ziet. Als ze de acteur in zo'n pak op de set zien, beseffen ze dat het dus écht de acteur is die de prestatie levert. Weten ze dat niet, dan krijg ik weer overal te horen - net als toen bij Gollum - o dus jij doet de stem van Caesar? Nee, ik spéél Caesar.'

Trailer van Dawn of the Planet of the Apes:

Echt bos

Dawn of the Planet of the Apes is voor een groot deel gefilmd in echt woud. Weta Digital, het pionierende animatiebedrijf van regisseur Peter Jackson, behing het bos met draadloze motion capture-camera's, meer dan vijftig stuks, zodat de acteurs die de apen speelden (en die later van een digitale huid en spiermassa werden voorzien) gewoon op locatie konden werken, tussen de mensencast. Die stap is significant. Lange tijd leek het erop dat door technische innovaties de moderne acteur zijn carrière meer en meer tussen groene, later digitaal te bewerken schermen zou doorbrengen. Johnny Depp zei dat hij als Mad Hatter in Tim Burtons Alice in Wonderland na maanden nog scheel zag van de hoofdpijn door het vertoeven in een groene kamer, hij werd er depressief van.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden