PROFIEL

'Kom rustig langs, neem ze mee en stel ze tentoon'

'Geachte vertegenwoordiger van het Westfries Museum. Kijk, uw schilderijen zijn gevonden. Kom rustig langs, neem ze mee en stel ze tentoon!' Met die smalende woorden reageert Oleg Tjahnybok, de leider van de ultranationalistische Oekraiense partij Svoboda, op zijn Facebook-pagina op de beschuldigingen dat de in 2005 uit Hoorn gestolen schilderijen in handen van zijn beweging zouden zijn. Op de foto erboven wijst hij spottend op de portretten van Stepan Bandera en twee andere helden van de ultranationalisten.

Oleg Tjahnybok reageert op Facebook op de beschuldiging van kunstroof met een foto waarop hij wijst naar portretten van Oekraïense nationalistische helden.

De Oekraïense politicus uit het nationalistische bolwerk Lviv staat er niet om bekend dat hij erg fijnzinnig is. Hij maakte vroeger geen geheim van zijn afkeer van joden, al is hij tegenwoordig iets voorzichtiger geworden. In augustus nam de ex-bokser deel aan een gewelddadige demonstratie van Svoboda-aanhangers bij het parlement, waarbij drie agenten omkwamen toen een van de demonstranten een handgranaat naar de politie wierp. De activist werd gearresteerd, maar de autoriteiten lieten Tjahnybok en zijn partij met rust.

Svoboda (Vrijheid) aanpakken is riskant, alleen al omdat de partij een hoofdrol speelde in 'Maidan', de opstand tegen president Janoekovitsj. Weliswaar leed de partij bij de verkiezingen van eind vorig jaar een verpletterende nederlaag (ze haalde niet eens de kiesdrempel), maar toch blijft Tjahnybok een kracht waarmee de Oekraïense regering rekening moet houden.

De tekst bij het Facebook-bericht van Oleg Tjahnybok: 'Geachte vertegenwoordiger van het Westfries Museum. Kijk, uw schilderijen zijn gevonden. Kom rustig langs, neem ze mee en stel ze tentoon!'

Moeilijk in gareel te houden

Tjahnybok dankt die positie vooral aan de uit Svoboda voortgekomen vrijwilligersbataljons, zoals Azov, Sitsj en OUN, die tegen de pro-Russische rebellen in het oosten van het land strijden. Zij opereren vaak op de gevaarlijkste plaatsen langs de frontlinie en worden daarom door veel Oekraïners als helden gezien, ook al worden ze soms van oorlogsmisdaden beschuldigd. In een poging meer greep op de vrijwilligersbataljons te krijgen heeft Kiev de eenheden gedwongen zich aan het gezag van Defensie of Binnenlandse Zaken te onderwerpen, maar het kost moeite ze in het gareel te houden.

Tjahnybok fulmineert voortdurend tegen het 'schandelijke' optreden van de regering-Porosjenko die volgens hem niets doet om de Krim terug te krijgen. Ook van het bestand dat Porosjenko heeft gesloten met de rebellen moet hij niets hebben. Hij ziet Minsk-II als verraad aan vrijwilligerseenheden zoals OUN, die ondanks het bestand nog dagelijks beschoten worden door de rebellen.

OUN is gelegerd in het dorp Piski, op een steenworp afstand van de aan puin geschoten luchthaven van Donetsk, die in handen is van de rebellen. De eenheid is genoemd naar de Organisatie van Oekraïense Nationalisten, waarvan een deel in de Tweede Wereldoorlog met de Duitsers collaboreerde. Om de een of andere reden speelde de plaatsvervangend commandant van deze vrijwilligerseenheid, Borys Hoemenjoek, de rol van onderhandelaar bij de besprekingen over de teruggave van de schilderen uit het Westfries Museum.

Op jacht naar Hoornse kunst in Oekraïne

Met grof geweld werd in 2005 het Westfries Museum beroofd van zijn belangrijkste werken. Tien jaar blijft het stil. Dan biedt een Oekraïens gevechtsbataljon de collectie aan en reist expert Arthur Brand af naar Kiev. Lees hier de reconstructie van een schimmig steekspel.

300 tot 400 automatische geweren

Het is niet helemaal duidelijk of het OUN-bataljon, dat enkele honderden strijders telt, de geroofde schilderijen in handen heeft. In ieder geval is het onwaarschijnlijk dat de schilderijen in Piski zijn: het dorp ligt vrijwel constant onder vuur. Misschien is Hoemenjoek slechts naar voren geschoven als onderhandelaar, omdat hij meer is dan een strijder. De ultranationalist heeft naam gemaakt als schrijver van enkele romans en een dichtbundel Oorlogsgedichten, die volgens een criticus 'als een tank over de Oekraïense literatuur' reed. De bundel wordt zelfs getipt voor de Sjevtsjenko-prijs, belangrijkste literaire prijs in Oekraïne.

Zeker is dat de eenheid van Hoemenjoek wel een financiële injectie kan gebruiken. Sommige vrijwilligersbataljons worden op de been gehouden door steenrijke Oekraïense zakenlieden, maar het lijkt erop dat OUN het moet doen met giften van het publiek. In een open brief aan president Porosjenko klaagde Hoemenjoek eerder dit jaar dat zijn bataljon een nijpend gebrek heeft aan wapens en vroeg hij de president om '300 tot 400' automatische geweren.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden