Filmrecensie Kom en zie

Kom en zie is een weergaloos oorlogsmeesterwerk: schokkend én onontkoombaar (vijf sterren)

Regisseur Klimov legt vaak een onwerkelijke schoonheid in de gruwelbeelden.

Still uit ‘Kom en zie’.

Twee kinderen op een uitgestrekte zandvlakte, ergens in het Wit-Rusland van 1943. Vanuit dat verraderlijk kalme begin ontpopt Elem Klimovs Kom en zie (1985) zich tot een weergaloos oorlogsmeesterwerk dat de grenzen van het draaglijke doelbewust opzoekt.

Kom en zie (‘Idi i smotri’) wordt nu opnieuw uitgebracht door filmmuseum Eye, in een digitale restauratie die in 2017 op het filmfestival van Venetië de prijs voor de Beste restauratie won. De verschrikkingen worden er door die schoonmaakbeurt niet minder om. Kom en zie volgt de om en nabij 15-jarige Fljora (Aleksej Kravtsjenko). Hij wil zich voegen bij het het Sovjet-partizanenleger dat op het Wit-Russische platteland ten strijde trekt tegen de oprukkende nazi’s: vol naïeve heldendrang laat hij zijn familie achter om te gaan vechten. Hij heeft geen idee waar hij aan begint, en hoe zou hij ook moeten. De dingen die Fljora te wachten staan, gaan ieder voorstellingsvermogen te boven.

628 Wit-Russische dorpen werden door de nazi’s vernietigd en uitgemoord, vertelt de aftiteling van Kom en zie. Klimov (1933-2003), die zelf de Tweede Wereldoorlog meemaakte als jongetje in Stalingrad en die na Kom en zie geen films meer zou maken, wilde zo dicht mogelijk bij die feiten blijven, maar wel een zekere terughoudendheid in acht nemen om de toeschouwer te sparen.

Tegelijkertijd voelt Fljora’s relaas als een apocalyptische koortsdroom, en vindt Klimov vaak een onwerkelijke schoonheid in de gruwelbeelden. Het is vooral ook zijn feilloze regie die de taferelen zo schokkend én onontkoombaar maakt. Kom en zie was een van de eerste oorlogsfilms, zo niet de eerste, die de tijdelijke doofheid van het hoofdpersonage na een bominslag tot een zintuiglijke ervaring voor de toeschouwer maakt, met plotseling doffe geluiden en een niet aflatende piep op de soundtrack. Nog veel indrukwekkender is de scène waarin Fljora met zijn vriendin Glasja (Olga Mironova) over een landweg bij zijn dorp rent, zoekend naar de blijkbaar gevluchte inwoners. Glasja kijkt als enige om, en ziet de lijkenstapel die tegen Fljora’s huis ligt, als muur van bloed en huid. Klimov toont het gruwelbeeld vanuit het perspectief van de rennende Glasja, kort en haastig, en juist daardoor kerft het zich voor altijd op je netvlies.

Weet dus waar je aan begint bij Kom en zie, dat zijn climax bereikt wanneer SS'ers de inwoners van een dorp in een schuur opsluiten en deze in brand steken. En eigenlijk kan niets op tegen het steeds weer in close-up getoonde, recht in de camera kijkende gezicht van debutant Kravtsjenko. Dat verandert gaandeweg in een van leed vertrokken dodenmasker, met wijd opengesperde ogen die alles hebben gezien maar toch moeten blijven kijken.

Kom en zie. Drama. Regie: Elem Klimov. Met: Aleksej Kravtsjenko, Olga Mironova, Liubomiras Laucevicius, Jüri Lumiste, Viktor Lorents. 142 min., in 11 zalen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden